Studenci za życiem

ROZWÓJ ŻYCIA W ŁONIE MATKI

Jak rozwija się dziecko przed narodzinami?

to pytanie stawia sobie wielu

ale my damy Ci na nie krótką i rzetelną odpowiedź

Zanim wziąłeś pierwszy oddech nastąpiła niesamowita transformacja, z jednej komórki do skomplikowanego, niemal samowystarczalnego organizmu!

Poznaj ten niesamowity proces, który dokonuje się od tysięcy lat wewnątrz macicy!

Zapraszamy na stronę, na której zobaczysz zdjęcia z kolejnych tygodni rozwoju dziecka: KALENDARZ PRENATALNY

__________________________________________________________________

Zobacz profesjonalne filmiki ukazujące rozwój prenatalny dziecka, z możliwością wybrania polskich napisów.

Kliknij na baner:

__________________________________________________________________

Życie przed życiem

… to tytuł francuskiego filmu dokumentalnego, który odpowiada na pytania: Co dzieje się z dzieckiem od momentu poczęcia aż do jego narodzin? Co sprawia, że w ciągu zaledwie 9 miesięcy z małej komórki tworzy się człowiek? „Życie przed życiem” to zachwycająca i zadziwiająca podróż do świata, który wciąż skrywa wiele tajemnic.

Dokument opowiada o ciąży z dwóch punktów widzenia: dziecka i oczekującej jego narodzin mamy. Na potrzeby filmu po raz pierwszy w historii wykonano niezwykle szczegółowe, trójwymiarowe animacje komputerowe pokazujące jak wygląda dziecko w brzuchu matki i jak zmienia się wraz z upływem kolejnych tygodni ciąży. Sekwencje animowane stanowią aż 40% całego filmu!

„Życie przed życiem” to także opowieść o przyszłych mamach – ich problemach, emocjach i relacjach jakie mają z nienarodzonym jeszcze dzieckiem.

Zapraszamy do obejrzenia filmu.

__________________________________________________________________

Rozwój prenatalny dziecka – najważniejsze momenty:

  • 1 dzień - w chwili poczęcia określone zostają wszystkie genetyczne cechy dziecka, takie jak płeć, kolor skóry i oczu, rysy twarzy itd., zaczyna się tworzyć zawiązek układu nerwowego

  • 21 dzień – zaczyna bić serce dziecka

  • 41 dzień - pierwsze odruchy

  • 2 tydzień - płód ma wielkość ziarenka maku

  • 5 tydzień – kształtuje się szkielet i mięśnie

  • 6 tydzień – mózg zaczyna wysyłać fale elektromagnetyczne, dziecko jest wielkości fasolki

  • 7 tydzień – widać oczy, nos, uszy i wargi, płód ma 2 centymetry

  • 8 tydzień – dziecko wielkością przypomina śliwkę węgierkę

  • 10 tydzień – od tej chwili rozwój polega jedynie na doskonaleniu już istniejących narządów

  • 13 tydzień – dziecko ma 9 centymetrów

  • 16 tydzień – pojawiają się linie papilarne, waga dziecka to 20 dkg a wzrost – 16 centymetrów

  • 26 tydzień – od tego momentu wcześniak ma szansę przeżycia

Już w 7 tygodniu życia dziecka, reaguje ono całym ciałem na dotyk skóry w okolicach warg, natomiast w tygodniu 9 odczuwa ono ból reagując na niego jak człowiek dorosły – stara się odsunąć od jego źródła, gwałtownie porusza rękami i nogami, na jego twarzy pojawia się grymas. W okresie prenatalnym, wszystkie zmysły dziecka są już aktywne:

  • słuch – słysząc głośny dźwięk dziecko się porusza

  • smak – dziecko rozróżnia smak wód płodowych

  • wzrok – na nagłe oświetlenie, dziecko reaguje zmianą akcji

  • węch – dziecko ma zdolność odróżniania zapachów przyjemnych od nieprzyjemnych

__________________________________________________________________

Od poczęcia do narodzin w 3d

Zobacz wizualizacje rozwoju dziecka od poczęcia.

__________________________________________________________________

Zobacz jak niesamowicie piękny i doskonały jest człowiek od poczęcia!

zobacz ten poruszający filmik!

__________________________________________________________________

Nowoczesne badanie USG: skaner ultrasonograficzny 3D/4D

W typowym badaniu USG (2D) obraz dziecka na monitorze jest płaski i bardzo niewyraźny. Technika 3D/4D pozwala na uzyskanie bardzo realistycznych zdjęć dziecka w ruchu w rzeczywistym czasie. Lekarz i rodzice mogą bez problemu zobaczyć jak maluszek ziewa, uśmiecha się, płacze, przełyka, zaciska powieki oraz porusza paluszkami u rąk i nóg, np. ćwiczy ssanie kciuka.

Obejrzyj video z USG klikając na poniższe linki:

warto zobaczyć!

11 tygodniowe dziecko

25 tygodniowe dziecko

27 tygodniowe dziecko

33 tygodniowe dziecko

Nagrania pochodzą ze strony
Human Life International Polska
www.hli.org.pl

__________________________________________________________________

Krok po kroku

czyli kilka niezwykłych zdjęć z każdego stadium rozwoju prenatalnego dziecka.

zdjęcia pochodzą ze strony
www.pro-leben.de

__________________________________________________________________

Życie jest piękne – w łonie matki

Na początku marca 2009 roku kanał telewizyjny National Geographic Channel (NGC) wyświetlił dwugodzinny film dokumentalny pt. „In the Womb” (W łonie). Widzom zaprezentowano niezwykłe nagranie video uzyskane dzięki superczułemu systemowi ultradźwiękowemu 3D i 4D. Film przedstawia życie dziecka w łonie matki od pierwszych tygodni do momentu tuż przed porodem.

mama nad morzem

Fragmenty filmu oraz galerię zdjęć można obejrzeć na stronie internetowej National Geographic.

warto zobaczyć!

Strona główna prezentacji: http://www.nationalgeographic.com/channel/inthewomb/

__________________________________________________________________

9 pierwszych miesięcy życia dziecka

Pierwszy miesiąc

Dziecko rozpoczyna życie jako pojedyncza komórka o średnicy około 0,1 mm. Po połączeniu materiału genetycznego ojca i matki zostają zdeterminowane m.in. płeć, kolor oczu, włosów, skóry, rysy twarzy, budowa ciała, tendencja do wysokiego lub niskiego wzrostu.

W trzecim tygodniu dziecko osiąga wzrost około 2,5 mm.

Serce zaczyna bić 21 dnia od poczęcia. Krew krąży w nieskomplikowanym zamkniętym układzie naczyń, oddzielnym od krążenia matki.

W czwartym tygodniu dziecko mierzy już ponad pół centymetra. Ma główkę, tułów i zawiązki górnych kończyn. Istnieją już pierwotne nerki, wątroba, przewód pokarmowy, naczynia krwionośne i serce.

Drugi miesiąc

Nóżki dziecka - ok. 6 tygodni od poczęcia

Jest to okres bardzo intensywnego rozwoju dziecka, np. co minutę przybywa mu kilka tysięcy nowych komórek nerwowych. W 41. dniu pojawiają się pierwsze odruchy nerwowe oraz ruchy kształtujących się rączek i nóżek. Praca mózgu jest już tak intensywna, że w szóstym tygodniu od poczęcia potrafimy zarejestrować fale elektromagnetyczne wysyłane przez mózg tego maleńkiego człowieka. Wykształcają się usta, a okolica warg staje się wrażliwa na dotyk, a jej podrażnienie powoduje obrót ciała. Dziecko ma ukształtowane wszystkie podstawowe narządy, które spełniają swoje funkcje, np. serce bije rytmicznie 40-80 razy na minutę, żołądek wydziela soki trawienne, nerki usuwają kwas moczowy z krwi, kształtuje się układ kostny dziecka.

Pod koniec drugiego miesiąca życia dziecko osiąga wzrost około 2 cm i wagę około 2-3 gramów.

Trzeci miesiąc

Nóżki dziecka - ok. 12 tygodni od poczęcia

Dziecko nadal rozwija się bardzo intensywnie. Wszystkie zasadnicze części mózgu są już ukształtowane. Co sekundę przybywa kilka tysięcy nowych komórek nerwowych. Stopniowo całe ciało nabiera wrażliwości na dotyk. Wielokrotnie wzrasta liczba połączeń nerwowo-mięśniowych.

Dziecko ćwiczy swoje ruchy, poruszając się w macicy. Występuje już odruch ziewania, przeciągania. Dziecko zaczyna ćwiczyć mięśnie potrzebne mu po urodzeniu do oddychania, pobierania pokarmu i wydawania głosu, nabierając i wypierając z płuc wody płodowe – czasem połyka je. Podciąga górną wargę, co jest wstępem ćwiczenia ssania. Jest ciągle w ruchu, „tańczy” w macicy, unosi się i opada, podskakuje, przeciąga się, kołysze biodrami, zgina kończyny, robi miny mięśniami twarzy, porusza gałkami ocznymi, zaciska pięści, marszczy brwi. Jego skóra pokrywa się meszkiem, pojawiają się zawiązki paznokci i zębów mlecznych, szpik kostny zaczyna produkować krwinki, woreczek żółciowy – żółć, trzustka – insulinę, przysadka – hormon wzrostu. Życie dziecka zależy jednak od łożyska, swoistego laboratorium, które spełnia rolę układu oddechowego, pokarmowego, hormonalnego.

Pod koniec trzeciego miesiąca dziecko wykazuje w swym zachowaniu cechy indywidualne i tak np. mięśnie twarzy przyjmują układ zgodny z odziedziczonymi cechami. Wzrost tego maleńkiego człowieka wynosi około 9 cm, a waga około 30 g.

Czwarty miesiąc

Jest to nadal okres dużych, gwałtownych zmian. Wzrost dziecka dochodzi do około 25 cm, a ciężar do 20 dag. Doskonalą swoje funkcje narządy wewnętrzne, np. serce przepompowuje dziennie 30 litrów krwi w tempie dwukrotnie szybszym od rytmu serca matki, tj. 120-160 uderzeń na minutę, organizm syntetyzuje białka, wydziela hormony.

Jeśli dziecko jest dziewczynką, w jej jajnikach zostają utworzone wszystkie komórki jajowe, z których niektóre kiedyś dojrzeją, dając życie następnym pokoleniom.

W mózgu tworzą się bruzdy i zwoje, przez co powiększa się jego powierzchnia oraz wzrasta dynamicznie sieć połączeń między komórkami nerwowymi w całym ciele. Dziecko jest bardzo aktywne, wykonuje około 20 tysięcy różnych ruchów w ciągu dnia. Stają się one płynne i pełne wdzięku. Maluch reaguje już na smak i zapach wód płodowych, jest wrażliwy na dotyk i zmianę ciśnienia w przestrzeni, w której jest zanurzony, np. wskutek ucisku na brzuch matki „kopie” i skręca się. Wody płodowe, w których dziecko jest zanurzone, łagodzą wstrząsy i, zgodnie z prawem Archimedesa, „znoszą” ciężar jego ciała, co pozwala maleństwu swobodnie baraszkować.

W czwartym miesiącu zaczynają rosnąć włosy dziecka.

Piąty miesiąc

Dziecko w 5. miesiącu

Dziecko w 5. miesiącu

Dziecko osiąga w tym miesiącu 30 cm wzrostu i 40 dag wagi. Rosną mu włosy, brwi i rzęsy oraz paznokcie. Tony bicia jego serca można wysłuchać już uchem, bez słuchawki lekarskiej. Matka odczuwa „pierwsze ruchy” dziecka – delikatne muśnięcia, jakby skrzydłem motyla, lub „puszczanie bąbelków”. Dziecko czasem śpi głęboko, drzemie, czasem czuwa spokojne lub też jest bardzo ruchliwe, np. przeciąga się, obraca, kopie, ma czkawkę. Jego ruchliwość zależy od odziedziczonego temperamentu oraz trybu życia matki, np. zwykle rozpoczyna harce, gdy matka odpoczywa, a ogranicza ruchy, gdy matka jest aktywna.

Dziecko ćwiczy ruchy ssące warg, reaguje na smak wód płodowych, połykając ich więcej, gdy stają się słodsze, a zaprzestając picia, gdy są gorzkie, kwaśne lub słone. Wrażliwość dotykowa pozwala mu odczuć świat wewnątrzmaciczny „na własnej skórze”. Dotyka siebie, pępowiny, łożyska, ścian macicy. Silne bodźce, zmieniające warunki w łonie, wywołują dyskomfort, któremu dziecko, stara się aktywnie przeciwstawić. W tym okresie życia można uspokajać dziecko przemawiając do niego czule, posyłając mu serdeczne myśli, słuchając muzyki lub śpiewając coś miłego, czytając to, co wprawia matkę w dobry nastrój. Dziecko w 5. miesiącu

Szósty miesiąc i dalsze

Proporcje ciała dziecka stają się podobne do tych, jakie będą przy urodzeniu. Osiąga ono 25-30 cm wzrostu i waży już 50-70 dag. Skóra jest obficie pokryta mazią płodową. Wytwarzają się wiązadła stawowe, kostnieje szkielet, płuca zaczynają wytwarzać surfaktant, który pomoże im po urodzeniu w rozprężaniu się i nabieraniu powietrza (stąd w następnym miesiącu wzrastają szansę na przeżycie dziecka, jeżeli urodziło się za wcześnie). Magazynuje już ono produkty potrzebne po urodzeniu, np. wapń, żelazo, białka, ciała odpornościowe. Zakończyło się powstawanie komórek nerwowych, natomiast intensywnie zwiększa się liczba połączeń między nimi, np. w mózgu na obszarze wielkości łebka od szpilki mieści się około 70 tysięcy komórek, a pomiędzy nimi w 24. tygodniu życia istnieje już 124 miliony połączeń. W czasie snu pojawia się u dziecka tzw. faza REM, tzn. szybkich ruchów gałek ocznych (marzeń sennych), w czasie której następuje dojrzewanie mózgu (porządkowanie wrażeń i odczuć, ich selekcjonowanie i zapamiętywanie). Dziecko ćwiczy ruchy ssące warg. Uczy się od matki rytmu naprzemiennej aktywności.

Dalszy rozwój dziecka polegać będzie na doskonaleniu pracy wszystkich działających już narządów i układów, nabieraniu wagi i powiększaniu wzrostu.

W 9. miesiącu życia dziecko, rodząc się, opuszcza łono matki i wchodzi w nowy, nieznany mu świat, w którym czekają na niego kochające ramiona matki i ojca.

Przeżyty przez dziecko okres życia wewnątrzłonowego był czasem niezwykle dynamicznego rozwoju, okresem uczenia się, zapamiętywania, a także uzyskania szczególnej więzi z matką, w której ciele przeżyło 9 miesięcy i z której czułej opieki korzystać będzie przez następne lata.

Opracowała dr nauk med. Józefa Deszczowa
(źródło)

polecamy także poniższe szersze omówienie tego tematu dr Doroty Kornas-Biela

__________________________________________________________________

Rozwój człowieka od poczęcia do narodzin

dr Dorota Kornas-Biela

Historia życia każdego z nas rozpoczęła się w łonie matki, z dala od zgiełku świata, poza świadomością rodziców, którzy poprzez swą intymną psychofizyczną bliskość jedynie stworzyli warunki umożliwiające nam zaistnienie. Ciąg rozwojowych zmian, w wyniku których dochodzi w ciągu dziewięciu miesięcy do przeobrażenia się mikroskopijnych komórek rodzicielskich (wielkości mniejszej niż kropka kończąca to zdanie) w rozczulającego swoim widokiem i zachowaniem trzy czy czterokilogramowego bobasa jest fascynujący. Jest to prawdziwy cud rozwoju.

Jego wyrazem jest niepowtarzalność każdego z nas, unikalny układ cech fizycznych i psychicznych, jaki odziedziczyliśmy i który stanowi o tym, jacy jesteśmy. Co miesiąc w organizmie kobiety dojrzewa jedna z 400 komórek jajowych, gotowa do zespolenia się z jednym z około 250 – 500 milionów plemników, które akurat zostały wyprodukowane i stanowiły skład ejakulatu – a przecież organizm mężczyzny ciągle produkuje plemniki, by zastępować te, które giną. Każdy z nas powstał w wyniku połączenia materiału genetycznego rodzicielskich komórek rozrodczych. Liczba możliwych kombinacji takiego połączenia wynosiła od 80 do 150 miliardów (zależnie od liczby plemników w nasieniu). Każde współżycie stanowi dla milionów plemników nową szansę na to, że jednemu z nich uda się dotrzeć do dojrzałej komórki żeńskiej i połączyć się z nią, co da początek życiu nowego człowieka, odmiennego od wszystkich, którzy kiedykolwiek byli lub będą na świecie.

Poczęcie wymaga spełnienia bardzo wielu warunków. Dotyczą one zarówno liczby, prawidłowości budowy i ruchliwości plemników jak i budowy oraz funkcjonowania wewnętrznych narządów płciowych kobiety oraz dojrzałości samej komórki jajowej. Plemniki mają do pokonania długą i pełną niebezpieczeństw drogę: wiele z nich zgubi się, osłabnie, zostanie unieruchomionych. Pokonują kwaśne środowiska narządu rodnego trzema „stylami pływackimi”: poruszają się najpierw z szybkością 5 metrów na sekundę przez przesmyki w śluzie, następnie w jeszcze szybszym tempie przepływają przestrzeń macicy i kierują się do jajowodu, reagując (wytwarzanymi przez własne DNA) receptorami „węchu” na substancję chemiczną wydzielaną przez czekającą tam komórkę jajową. Ta część plemników, która zdołała dotrzeć do komórki jajowej próbuje przy pomocy substancji chemicznej wtargnąć do środka. Enzymy główki najbardziej skutecznego w tym zakresie plemnika pomagają mu przedostać się przez trzy kolejne przeszkody: wieniec promienisty („kłębiaste” komórki otaczające jajeczko jeszcze w jajnikach i towarzyszące mu cały czas), warstwę przejrzystą (składającą się z łańcuchów proteinowych i cukrów) oraz błonę komórki jajowej. Z wielu milionów startujących „pływaków” tylko jednemu uda się osiągnąć cel, jakim jest zespolenie z komórką jajową i poczęcie nowego człowieka.

Niewątpliwym cudem natury jest fakt, że zapis wszystkich cech naszego organizmu dotyczących budowy i funkcjonowania każdej komórki ciała, wyglądu zewnętrznego, zdolności, temperamentu, predyspozycji osobowościowych czy podatności na choroby zawarty jest w komórkach o miniaturowych rozmiarach: w jajeczku wielkości 15 setnych milimetra i o wadze jednej milionowej części grama oraz w plemniku, który jest pięciokrotnie od niego mniejszy i mierzy 3 setne milimetra, a jego waga jest mniejsza od wagi komórki jajowej 90 tysięcy razy.

Trudno to sobie wyobrazić, ale w momencie poczęcia wszystkie cechy człowieka zostają ściśle określone i od pierwszego podziału zapłodnionej komórki jajowej do końca życia ta sama informacja będzie przekazywana komórkom potomnym. Każda z nich będzie miała zarówno cechy gatunkowe jak i te charakterystyczne tylko dla jednostki. Cykl życia trwa od poczęcia do śmierci i jest jednością. Nie da się go podzielić na okresy przed i po nabyciu człowieczeństwa ani wydzielić w nim okresów przed i po nabyciu psychiki. Człowiek od poczęcia rozwija się jako istota fizyczno-psychiczno-społeczna, a to, co określamy mianem psychiki, wyłania się stopniowo i zmienia przez całe życie.

Cudem natury jest również eksplozywny rozwój nowego organizmu. Im wcześniejszy etap rozwoju, tym szybsze tempo przemian: podczas pierwszego tygodnia po poczęciu podziały komórek następują według funkcji wykładniczej (2, 4, 8, 16, 32 itd.). W wyniku tych zmian powstaje wysoko wyspecjalizowany nowy organizm o mózgu zbudowanym z 12 miliardów komórek, między którymi istnieją miliony ciągle zmieniających się połączeń.

Masa ciała od poczęcia do urodzenia powiększa się 10 – 11 milionów razy.

Podczas około 266 dni ciąży z pierwszej komórki nowej istoty powstaje organizm składający się z ponad 200 milionów różnorodnych komórek o wysokim stopniu specjalizacji. Noworodek wyposażony jest w około 20 milionów gruczołów służących do wydzielania niezbędnych enzymów trawiennych, posiada około 100 miliardów neuronów rozmieszczonych w mózgu i w całym ciele, między którymi przed i po urodzeniu wciąż tworzą się połączenia. Niektóre neurony mózgowe są w stanie utworzyć nawet 200 tysięcy połączeń. Ilość wszystkich połączeń telefonicznych świata jest mniej liczna niż ilość połączeń nerwowych u człowieka.

Rozwój dziecka przed urodzeniem jest procesem celowych zmian, które, zaprogramowane genetycznie, są również zależne od wpływów wewnętrznych i zewnętrznych na organizm matki. Celowość tych zmian obrazuje m.in. fakt przytaczany przez Rugh i Shettles (1988): jednym z pierwszych zjawisk w rozwoju zarodka ludzkiego jest wytworzenie komórek płciowych, z których powstaną narządy rozrodcze i komórki przeznaczone do przekazania życia następnej generacji. Zanim powstają narządy konieczne do życia, czyli serce, płuca, mózg i przewód pokarmowy, tworzy się zawiązek umożliwiający przetrwanie gatunku ludzkiego. Wyraża się w tym ogromna mądrość i przezorność natury: każdy człowiek rozpoczyna rozwój od zapewnienia sobie ciągłości trwania, od wytworzenia zadatku przyszłych pokoleń.

Wciąż udoskonalane techniki medyczne pozwalają nam coraz lepiej poznać i zobrazować szczegóły rozwoju oraz umiejętności dziecka przed urodzeniem. Badania przy użyciu endoskopu wyposażonego w obiektyw szerokokątny i mikroskopu elektronowego oraz instrumentów z optyką światłowodową pozwoliły dokonać unikalnych zdjęć wnętrza ciała kobiety, ujawniając „prace przygotowawcze” do zapłodnienia, wędrówkę zarodka ludzkiego wzdłuż jajowodu do macicy, zagnieżdżenie i wczesną fazę jego rozwoju. Zastosowanie ultrasonograficznego obrazowania (USG), metod badania rytmu pracy serca (KTG) i neurofizjologicznej aktywności mózgu (EEG) oraz innych instrumentów medycznych przyczyniło się do poznania umiejętności ruchowych i zmysłowych dziecka przed urodzeniem. Psycholodzy pracujący w zespołach badawczych starają się zrozumieć „naturalny język” dziecka: jego ruchy, bicie serca, połykanie wód płodowych, ruchy przepony lub oka oraz ich znaczenie jako wyrazów stanu świadomości, emocji, uwagi, uczenia się.

Wiedza na temat rozwoju prenatalnego rozwija się tak szybko, że potrzebna stała się zmiana sposobu myślenia o płodzie.

Nie możemy już uważać dziecka przed urodzeniem za zbiór rozwijających się komórek, tkanek i narządów, ale za istotę ludzką w rozwoju, która na długo przed urodzeniem staje się osobą kompetentną, zdolną odbierać sygnały od otoczenia, różnicować je, zapamiętywać i uczyć się na ich podstawie.

Dziecko już w okresie prenatalnym nabywa preferencje i nawyki oraz sygnalizuje rodzicom swoje potrzeby tak, że mogą oni odczytywać te komunikaty i wejść z nim w interakcję.

Rozwój człowieka przed urodzeniem dzieli się na trymestry, z których każdy obejmuje 3 miesiące.

Pierwszy trymestr rozwoju

Pierwszy trymestr to okres najbardziej intensywnego rozwoju. Z zapłodnionej komórki jajowej powstaje nowa istota ludzka, która pod koniec trzeciego miesiąca przypomina wyglądem miniaturowego człowieka i ma wszystkie, funkcjonujące już, podstawowe narządy wewnętrzne. Tempo tworzenia się komórek nerwowych jest imponujące: kilka tysięcy nowych neuronów przybywa co minutę w drugim, a co sekundę w trzecim miesiącu życia.

Następuje ich przemieszczanie i różnicowanie. Dla matki jedyną oznaką istnienia dziecka są na tym etapie zmiany w jej samopoczuciu fizycznym i psychicznym. Te najwcześniejsze sygnały płynące od dziecka są nazywane dolegliwościami pierwszego okresu ciąży. Matka skupia się bardziej na sobie i na tym, że rozpoczął się dla niej stan zwany ciążą, niż na rozwijającym się dziecku.

Pierwszy miesiąc

Jest to okres bardzo szybkich podziałów zapłodnionej komórki i jej wędrówki wzdłuż jajowodu do macicy. Przemieszczanie się zapłodnionej komórki trwa około siedmiu dni (w tym czasie mogą powstać dwa jednojajowe bliźnięta) i kończy je implantacja w dobrze ukrwionym miejscu macicy. W okresie implantacji zarodek ludzki składa się z kilkuset komórek, ma kształt wklęsłej kuli o średnicy około 0,14 mm (grubości kartki papieru). Zmienia się wtedy sposób jego biologicznego kontaktu z matką. Zaczyna żywić się cukrem, znajdującym się we krwi sączącej się z naczyń włosowatych macicy i każdego dnia powiększa się dwukrotnie. Tym sposobem po miesiącu jest już 10 tysięcy razy większy niż był zaraz po poczęciu, osiąga ponad 0,5 cm długości, waży poniżej jednego grama i składa się z kilku milionów komórek.

W czasie pierwszego miesiąca powstają zawiązki poszczególnych układów. Już trzynastego dnia tworzą się zawiązki układu nerwowego, a dziewiętnastego dnia powstaje cewa nerwowa złożona z pierwotnych neuronów, z której rozwinie się rdzeń kręgowy i nerwy obwodowe. W tym czasie tworzą się też oczy i dwudziestego ósmego dnia można rozpoznać soczewkę oka. Już dwudziestego pierwszego dnia rurkowate serce pompuje krew.

Te pierwsze ruchy są wyrazem ogólnej zasady rozwojowej: nie ma struktury bez funkcji. Ruch zawiązków narządów doskonali ich strukturę, sam się doskonaląc. Jednocześnie tworzy się zamknięty system naczyń krwionośnych serca. Wtedy też powstają pierwsze komórki ośrodkowego układu nerwowego i 3 pierwotne pęcherzyki mózgowe oraz zaczątki 33 kręgów. W czwartym tygodniu pojawiają się zawiązki nerek, wątroby, trzustki, pęcherzyka żółciowego, żołądka, jelit, płuc, tarczycy, kończyn, oczu, uszu i nosa, otworu ustnego oraz zaczątki 40 par mięśni położonych wzdłuż osi ciała. Komórki płciowe z woreczka żółciowego przenoszą się do grzebienia płciowego, gdzie powstaną z nich jajniki lub jądra. Pod koniec pierwszego miesiąca dziecko ma kształt ok. 4-milimetrowej laski, okolica głowy i mózgu jest wyraźnie zarysowana.

7 tydzień  Human Life International

Drugi miesiąc

Jest to okres intensywnego tworzenia się organów. W piątym tygodniu zarodek ludzki powiększa się o 3 mm. Pojawiają się zawiązki dłoni i stóp, głowa powiększa się, zaczynają powstawać: przegroda moczowo-odbytowa, przegrody w sercu, błony oddzielające serce, płuca i trzewia, tkanka chrzęstna szkieletu i tkanka mięśniowa. Widać zawiązki gruczołów (jąder lub jajników) oraz narządów płciowych. W szóstym tygodniu głowa staje się największą częścią ciała. Pojawiają się zawiązki zębów, szczęka i żuchwa, podniebienie i przewód nosowo-łzowy. W zawiązku oka tworzy się barwnik, który jest widoczny przez przeźroczystą skórę dziecka. Powstają zawiązki palców dłoni i stóp. Tam, gdzie wytworzą się kości, grupuje się tkanka chrzęstna. Kształtują się jelito ślepe i wyrostek robaczkowy, rozgałęzienia oskrzeli, mięśnie przepony, grzbietu, brzucha i kończyn.

Serce jest już całkowicie uformowane. Wydzielane androgeny stymulują rozwój prącia u chłopców. Dziecko ma już 1,5 – 1,9 cm długości i waży 2 – 3 g. W czterdziestym pierwszym dniu zaobserwowano pierwsze odruchy nerwowe, co świadczy o początku współdziałania układu nerwowego i mięśniowego. Wyrazem tej współpracy jest również pojawienie się spontanicznych ruchów wygięcia grzbietu i karku oraz podnoszenia się i opadania, które nie są wywoływane żadnym bodźcem zewnętrznym. Trening siły i precyzji mięśni rozpoczyna się więc na 10 tygodni zanim matka odczuje pierwsze ruchy dziecka.

W siódmym tygodniu głowa powiększa się, a szyja wydłuża. Powstaje zawiązek języka, kanały półkoliste ucha, małżowina uszna przybiera kształt odziedziczony po rodzicach. Rozwijają się szczęki, żuchwa oraz górna warga, podniebienie zarasta, otwierają się przewody nosowe. Oddzielają się od siebie drogi moczowo-płciowe i przewód pokarmowy, pranercze oczyszcza krew z produktów przemiany materii, a żebra i kręgi kostnieją. W badaniu mikroskopowym gruczołów płciowych można określić płeć. Półkule mózgowe zaczynają wypełniać górną część czaszki.

W czterdziestym trzecim dniu odnotowano pierwsze oznaki fal mózgowych.

Ledwo widoczne rączki i nóżki wykonują ruchy. Bardzo intensywnie rozwija się oko, zwłaszcza komórki nerwowe siatkówki, których włókna łączą ją z mózgiem, gdzie powstanie ośrodek wzroku. Kończy się rozwój soczewki. Już w połowie siódmego tygodnia skóra dziecka w okolicy warg staje się wrażliwa na dotyk i lekkie jej podrażnienie powoduje uogólnioną reakcję całego ciała w postaci zwrotu tułowia. Gdy dziecko kończy siódmy tydzień, mierzy już 2 cm.

W ósmym tygodniu głowa dziecka stanowi połowę długości jego ciała. Pojawiają się rysy twarzy, kształtują się powieki, przegrody zewnętrzne nosa (dwie dziurki) oraz zawiązki zębów mlecznych. Rączki są rozłożone na boki, kończyny stają się smuklejsze. Następuje rozwój gruczołów dokrewnych (grasicy, tarczycy, nadnerczy) oraz kubków smakowych. U dziewczynek rozpoczyna się formowanie łechtaczki, u chłopców zaś moszny. Serce wykazuje typowe fazy czynności i bije z częstotliwością 40 – 80 uderzeń na minutę. Następuje silny rozwój pęcherzyków mózgowych, zaczyna się unerwianie tworzącego się ucha wewnętrznego.

8 tydzień Human Life International

Pod koniec drugiego miesiąca życia dziecko osiąga wzrost 3 cm, co oznacza, że od poczęcia zwiększyło swoje rozmiary aż 40 tysięcy razy. Waży w tym czasie 10 g. Dziecko przypomina swoim wyglądem miniaturowego człowieka o określonej płci. Wszystkie podstawowe narządy wewnętrzne są już ukształtowane, zajmują właściwe miejsca i pełnią swoje funkcje, np. serce bije rytmicznie, mózg wysyła impulsy nerwowe koordynując pracę organów wewnętrznych, wątroba i śledziona wytwarzają komórki krwiotwórcze, pojawia się przemiana węglowodanowa, żołądek wydziela soki trawienne, a nerki wychwytują kwas moczowy, gromadzący się we krwi dziecka jako produkt przemiany materii. Dziecko może wykonywać ruchy. Kończy się zarodkowy (embrionalny), a zaczyna płodowy okres rozwoju człowieka.

Trzeci miesiąc

Dziecko jest coraz bardziej aktywne, w jego wyglądzie i zachowaniu przejawiają już niektóre indywidualne cechy. W dziewiątym tygodniu prostują się plecy, dzięki czemu głowa nie opada już na brzuszek. Doskonalą się narządy płciowe: prącie lub macica i pochwa. Grubieją skóra i mięśnie, na skórze wyrasta meszek płodowy, a na dłoniach i stopach pojawiają się zawiązki paznokci. Tworzą się tęczówka i powieki oraz narządy szkliwotwórcze produkujące zębinę i szkliwo zębów mlecznych. (…) Doskonali się zmysł dotyku, np. powieka pod wpływem dotknięcia zaciska się, a dłoń zwija w piąstkę.

Neurony w rdzeniu kręgowym zaczynają rozsyłać sygnały nerwowe do odrębnych kończyn tak, że mogą się one poruszać osobno. Powstaje nerw węchowy. Dziecko waży 4 g, a jego długość ciemieniowo-pośladkowa wynosi 4 cm.

Dziesiąty tydzień

Dziecko przybiera na wadze do 7 g i rośnie o następne 1,5 cm. W tym czasie jego twarz przybiera dziecięce proporcje. Kończą się kształtować ślimak i narząd słuchowy ucha, zarasta podniebienie. Płuca i trzustka ostatecznie się wykształcają, pęcherzyk żółciowy produkuje żółć, a wątroba traci powoli swoją dotychczasową funkcję krwiotwórczą na rzecz szpiku kostnego. Powstają mięśnie umożliwiające ruchy jelit. W tym czasie zasadnicze części mózgu są już ukształtowane, powstaje wtedy 3-krotnie więcej połączeń nerwowo-mięśniowych niż w dziewiątym tygodniu. Doskonali się wrażliwość dotykowa okolicy twarzy, która jest wtedy bardzo czuła na każde muśnięcie, np. eksperymentalnie zastosowany lekki dotyk czoła powoduje obrót głowy. Dziecko ćwiczy swoje ruchy balansując w macicy, przeciąga się, podskakuje, ziewa, dotyka ręką różnych części głowy, rusza ustami, wykonuje ruchy rotacyjne wzdłuż osi ciała. Ruch chroni jego ciało przed przylgnięciem do macicy.

Jedenasty tydzień

Dziecko ma już 6,3 cm długości i waży 9,5 g. Niektóre narządy zaczynają się kształtować (np. struny głosowe), inne doskonalą swoją budowę (np. tarczyca, jelita), jeszcze inne podejmują swoje funkcje (np. trzustka zaczyna wydzielanie insuliny do krwi). Górna część klatki piersiowej i ramiona stają się wrażliwe na dotyk. Reakcja na dotyk jest uogólniona, następuje ciąg reakcji wielu części ciała. W połowie tego tygodnia w zamknięciu dłoni zaczyna brać udział kciuk. Tworzą się podstawowe receptory powonienia.

11 tydzień Human Life International

Dwunasty tydzień

Dziecko ma około 7,5 cm wzrostu i waży 14 g. Zakończony zostaje rozwój strun głosowych, żebra i kręgi ulegają intensywnemu kostnieniu, przysadka mózgowa i kora nadnerczy wydzielają hormony, nerki produkują mocz, powstaje otwór odbytowy.

Aktywność mózgu specjalizuje się z dnia na dzień. Posiada cechy charakterystyczne dla gatunku ludzkiego, ale wykazuje też niepowtarzalne cechy osobnicze. Kształtuje się nerw łączący gałkę oczną z częścią potyliczną mózgu, gdzie będzie się mieścić korowy ośrodek wzroku. Powstają gruczoły wytwarzające ślinę. Dziecko zaczyna połykać wody płodowe. Wrażliwości na dotyk nabierają środkowe i boczne, a potem dolne części ciała. Pojawiają się pierwsze próby podciągania górnej wargi, ruchów oddechowych klatki piersiowej, nabierania i wypierania wód płodowych. Na 6 miesięcy przed narodzeniem dziecko zaczyna przygotowywać się do oddychania, pobierania pokarmu i wydawania głosu, co umożliwi mu samodzielną egzystencję poza organizmem matki.

Szczególnie intensywna jest aktywność ruchowa dziecka. Może ono ruszać się nieprzerwanie przez 7,5 minuty, natomiast odpoczywa najwyżej 5,5 minuty. Śmiech, kichanie, kaszel matki pobudzają jego aktywność. Na ekranie USG można obserwować bogaty repertuar ruchów: dziecko faluje, drży, unosi się i opada, podciąga i prostuje ręce i nogi oraz rusza biodrami, przegubem, stopami i palcami, obraca głową, otwiera i zamyka usta, rusza gałkami ocznymi, ściąga „brwi”, robi grymasy mięśniami twarzy, przeciwstawia kciuk pozostałym palcom.

Stopniowo ruchy stają się szybsze, płynne, celowe i zorganizowane w ciągi. Angażowane są coraz bardziej tylko te mięśnie, które są konieczne, a nie, jak to było wcześniej wiele mięśni.

Filmy rejestrujące zachowanie 3-miesięcznego dziecka pokazują je, jak „tańczy” w macicy, połączone z nią sznurem pępowinowym – jak kosmonauta ze statkiem kosmicznym.

3,5 miesiąca Human Life International


Drugi trymestr rozwoju

Zakończyło się już tworzenie organów. Rozwój w tym trymestrze to przede wszystkim intensywny wzrost oraz duże tempo zmian układu nerwowego. Doskonalą się zdolności ruchowe i zmysłowe. Dziecko jest już w tym okresie bardzo aktywne, a przestrzeń wokół niego pozwala mu na nieskrępowane i wszechstronne ćwiczenia ruchowe, wyczuwalne już przez matkę.

Czwarty miesiąc

Dziecko rozpoczyna go ważąc 28 g, od czubka głowy do siedzenia mierzy 9 cm. Jest to miesiąc szczególnie intensywnego przyrostu ciężaru (do 20 dkg) oraz długości (do ok. 15 cm, od głowy do pięt ma 25 cm). Główka nadal zajmuje jedną trzecią długości ciała, jednak dzięki rozwojowi mięśni karku trzyma się bardziej prosto. Na palcach powstają poduszeczki dotykowe, a na nich bruzdy tworzące specyficzny dla jednostki układ linii papilarnych. Narządy wykonują już wiele funkcji, np. serce przepompowuje dziennie ok. 30 litrów krwi, tarczyca asymiluje jod i wydziela tyroksynę, organizm syntetyzuje wszystkie białka, w pęcherzu moczowym gromadzi się niewielka ilość moczu.

Życie dziecka nadal jednak jest uzależnione od sprawności łożyska. Jest to „chemiczne laboratorium” powstałe między dzieckiem a matką, które zajmuje dzięki szczelinom i fałdom 8m2 powierzchni. Łożysko spełnia czynności życiowe, które po urodzeniu podejmą już samodzielnie układy oddechowy, pokarmowy, wydzielniczy i dokrewny. Poza tym dziecko uzależnione jest od organizmu matki, który spełnia wobec niego rolę służebną.

Do dziś nie jest poznany mechanizm, dzięki któremu organizm macierzysty nie odrzuca odrębnego i obcego mu immunologicznie organizmu dziecka, jak uczyniłby w wypadku przeszczepu obcych tkanek. Przeciwnie, oba te organizmy współpracują ze sobą.

Powierzchnia mózgu jest pofałdowana, można na niej dostrzec bruzdy i zwoje. W mózgu tworzy się mapa ruchowa i czuciowa ciała. Wciąż powstają nowe połączenia między komórkami nerwowymi. Po podaniu środków pobudzających lub uspokajających zmienia się obraz fal mózgowych i zachowanie dziecka. W badaniach prowadzonych do szesnastego tygodnia udało się odnotować około 20 tysięcy różnych ruchów w ciągu dnia, które można zaklasyfikować do kilkunastu schematów ruchowych. Na miejsce wolnych, nieregularnych, marionetkowych ruchów, które angażowały naraz wiele mięśni i stawów – pojawiają się ruchy pełne wdzięku. Dziecko nadal intensywnie ćwiczy ruchy związane z funkcjami życiowymi ważnymi po urodzeniu: oddychaniem, ssaniem.

4 miesiąc Human Life International

Dziecko jest już wrażliwe na smak wód płodowych. Między czternastym i piętnastym tygodniem cała powierzchnia jego ciała reaguje na dotyk. Receptory znajdujące się w skórze odbierają bodźce związane ze zmianą ciśnienia wód płodowych. Dlatego duży ucisk na brzuch matki wywołuje u dziecka reakcję przeciwstawienia: płód zwija się, okręca wokół własnej osi, kopie. Gdy dziecko rośnie, a przestrzeń wokół niego maleje, jego reakcje na dyskomfort stają się żywsze. Kołysane ruchem i oddechem matki ćwiczy zmysł równowagi. Zaczyna funkcjonować narząd Cortiego, w którym mieszczą się receptory słuchowe. W tyle noska czynne są komórki zmysłowe przystosowane do reagowania na cząsteczki chemiczne związane z zapachem.

Piąty miesiąc

Dziecko mierzy około 25 cm i waży 40 dkg. W jego rozwoju fizycznym można odnotować ciekawe zjawiska, np. porost włosów, brwi i rzęs, pojawienie się paznokci, słyszalne uchem tony serca, proces wymiany zużytych komórek ciała na nowe.

Dziecko prowadzi bardzo czynne życie, ale stopniowo jego aktywność staje się regularna i zmienia się cyklicznie. Na przełomie piątego i szóstego miesiąca nabywa bowiem umiejętności funkcjonowania w dwóch stanach: czuwania i snu. Sposób poruszania się dziecka zaczyna mieć indywidualne cechy, o których decyduje odziedziczony temperament oraz tryb życia matki i jej aktywność, według której dziecko nabywa nawyki w tym zakresie. Matka może już stwierdzić, że dziecko śpi, ma czkawkę, kopie, obraca się, przeciąga się po śnie lub energicznie szuka wygodnej dla siebie pozycji. Może też stymulować jego ruchy przez pocieranie lub stukanie w powłoki brzuszne. Dziecko nadal ćwiczy sprawności życiowe, które będą mu potrzebne po opuszczeniu łona matki, np. od siedemnastego tygodnia pojawiają się ćwiczenia ruchów ssących warg.

5 miesiąc Human Life International

Intensywność połykania wód płodowych zależy od uczucia głodu, samopoczucia dziecka i od ich smaku: nieprzyjemny smak, np. słony, kwaśny lub gorzki, hamuje połykanie. Im słodsze wody, tym dziecko wolniej je połyka, dokładniej smakując, a jego serce bije szybciej.

Dziecko reaguje też na nagłą wibrację i silne dźwięki, na zmiany temperatury oraz oświetlenia wnętrza macicy przyśpieszeniem akcji serca, zmianą pozycji ciała oraz zwiększeniem ruchliwości.

Szósty miesiąc

To okres, w którym proporcje ciała dziecka zbliżają się do tych, jakie będą je charakteryzować przy urodzeniu. Osiąga ono prawie 28 cm wzrostu i waży od 500 do 700 g. Maź płodowa pokrywa obficie skórę i chroni ją przed stwardnieniem i zmacerowaniem przez sole mineralne zawarte w płynie owodniowym. Nadal brak tkanki tłuszczowej. Wytwarzają się wiązadła stawowe, szkielet intensywnie kostnieje, rosną włosy i paznokcie. Dziecko magazynuje produkty potrzebne mu do wzrostu i życia poza łonem matki: wapń, żelazo, białka, ciała odpornościowe. Dojrzewają narządy wewnętrzne oraz układ nerwowy. W szóstym miesiącu kończy się szybki wzrost liczby komórek i zwojów nerwowych. Ciągle gęstnieje sieć wiązań nerwowych w mózgu i w dwudziestym czwartym tygodniu między 70 tysiącami komórek tkanki mózgowej wielkości łebka od szpilki istnieje 124 milionów połączeń. Zwiększa się również szybkość przebiegu impulsów nerwowych.

Wyraźnie pojawiają się dwa stany aktywności: czuwania i snu.

W czasie snu występuje faza o specyficznym układzie fal mózgowych, charakterystycznym dla marzeń sennych (tzw. faza REM), w czasie której w mózgu dziecka następuje intensywne porządkowanie i integracja sygnałów, jakie dotarły ze zmysłów i mięśni, były materiałem jego doświadczeń i prostych odczuć.

Aktywność dziecka w tym okresie zależy już nie tylko od dziedzicznie zaprogramowanych cech układu nerwowego, ale również od zachowania matki, jej samopoczucia oraz bodźców z otoczenia (np. mogą go obudzić). Obserwuje się okresy jego słabszej i zwiększonej ruchliwości, zsynchronizowane z cyklem aktywności matki: ruchy ciała matki hamują ruchy dziecka, jej odpoczynek pobudza jego ruchy. Zauważono jednak, że prawidłowo rozwijające się dziecko rzadko trwa w bezruchu dłużej niż 10 minut, chociaż matka nie odczuwa wszystkich jego ruchów.

Pod koniec szóstego miesiąca stopniowo otwiera się szpara powiekowa. Gałka oczna porusza się w górę, w dół i na boki. Reakcja na silny strumień światła staje się coraz wyraźniejsza: jeśli przestrzeń macicy nagle się rozświetli, dziecko odbiera to jako błyski i reaguje odwróceniem się od źródła światła, przyśpieszeniem akcji serca, wzmożoną ruchliwością.

6 miesiąc Human Life International

W dwudziestym czwartym tygodniu około 50 proc. dzieci reaguje na silny dźwięk opóźnioną reakcją przestrachu.

Pod koniec tego trymestru receptory równowagi dziecka są w pełni dojrzałe, na ich rozwój pobudzająco wpływa spokojny rytmiczny taniec, praktykowany na przykład w plemionach pierwotnych.


Trzeci trymestr rozwoju

Rozwój fizyczny

Najbardziej charakterystyczną cechą tego okresu jest wzrastająca zdolność dziecka, które magazynuje składniki potrzebne po urodzeniu do przeżycia poza organizmem matki. Intensywnie rozwija się w tym trymestrze podściółka tłuszczowa, co prowadzi do podwojenia wagi. Dziecko rozpoczyna siódmy miesiąc mierząc około 30 cm (wymiar ciemieniowo-pośladkowy), a jego waga jest bardziej zindywidualizowana i wynosi od 900 do 1350 g. W ósmym miesiącu życia płodowego dziecko waży już 1800 – 2200 g i ma około 33 cm długości. Stopniowo skóra wygładza się i różowieje, a ciało przybiera kształt bardziej zaokrąglony. W dalszym ciągu rosną włosy. U chłopców jądra z jamy brzusznej zsuwają się poprzez kanał pachwinowy do moszny. Kończą dojrzewanie narządy wewnętrzne, zwłaszcza układ oddechowy.

Rozwój układu nerwowego

Ostatni trymestr życia prenatalnego jest okresem, w którym układ nerwowy doskonali swoje funkcjonowanie. Na powierzchni obu półkul mózgowych tworzą się charakterystyczne dla człowieka bruzdy, dzięki czemu zwiększa się powierzchnia kory mózgowej. W zależności od liczby, rodzaju i siły bodźców tworzy się sieć znaczących połączeń. Część komórek zamiera wskutek braku współpracy z innymi. Każde doświadczenie skutkuje więc obumieraniem jednych komórek i wzrastającą żywotnością innych. Wzrost mózgu polega na rozrastaniu się połączeń, np. w maleńkiej próbce 70 tysięcy komórek mózgowych w chwili urodzenia istnieje około 240 milionów połączeń, tzn. dwukrotnie więcej niż 3 miesiące wcześniej, ale też dwukrotnie mniej niż 8 miesięcy później.

Rozwój połączeń nerwowych w mózgu jest już na tyle zaawansowany, że w korze mózgowej zachodzi proces różnicowania, uczenia się, zapamiętywania, nabywania nawyków i preferencji, doświadczania pierwotnych emocji.

W siódmym miesiącu można już rozpoznać u dziecka sześć warstw kory mózgowej. Zmniejszająca się przestrzeń wokół niego uniemożliwia swobodne większe ruchy, ale dziecko nadal przekręca się, rusza kończynami i wykonuje precyzyjne ruchy mimiczne. Angażują one do pracy różne partie mózgu, dzięki czemu powstają ciągle nowe połączenia między komórkami nerwowymi oraz wzorce pamięciowe ruchów. Ruchliwość wskazuje na dobry stan dziecka, jej osłabienie lub zanik trwające jeden dzień lub bardzo silne, długie miotanie się w brzuchu mogą świadczyć o dyskomforcie dziecka, a nawet zagrożeniu jego życia. Większość odruchów wrodzonych, takich jak odruch ssania, poszukiwania pokarmu, kroczenia, Moro, chwytny, jest już widoczna. Znalazłyby one zastosowanie, jeśli dziecko urodziłoby się przedwcześnie.

Na przełomie siódmego i ósmego miesiąca wskutek zmniejszania się przestrzeni wokół dziecka aktywność ruchowa zostaje zastąpiona intensywną bioelektryczną aktywnością kory mózgowej. Tworzą się nowe szlaki połączeń między różnymi częściami kory oraz między mózgiem a obwodem ciała. W ten sposób układ nerwowy może coraz sprawniej koordynować ruchy ciała, pracę wszystkich narządów oraz kierować czynnościami, myśleniem i uczuciami. Mózg szczególnie intensywnie ćwiczy funkcje oraz integruje informacje w czasie fazy REM. W ostatnim trymestrze powstają pewne różnice w dominacji jednej strony ciała nad drugą: półkula lewa, odpowiedzialna za prawą stronę ciała i mowę jest zwykle w okresie płodowym lepiej ukrwiona, a tym samym lepiej odżywiona i dotleniona. Wytwarza się gotowość lewej półkuli mózgowej do przyjmowania dźwięków mowy, a prawej – muzyki. Obserwuje się cztery stany pobudzenia układu nerwowego: głęboki sen, aktywny sen, spokojne czuwanie, aktywne czuwanie. Pod wpływem dobowego rytmu aktywności matki dziecko nabywa nawyki, które dają o sobie znać po urodzeniu: jedne noworodki śpią regularnie i spokojnie, inne mają przerywany sen; do jednych odnosi się określenie „skowronki”, do innych „sowy”. Jeśli odziedziczony rytm biologiczny dziecka jest odmienny od tego, którego wyuczyło się w łonie, stopniowo przechodzi po urodzeniu na swój własny biorytm.

Rozwój zmysłów

W tym okresie powstają ośrodki mózgowe dla poszczególnych zmysłów. Zewnętrzne narządy zmysłowe są już uformowane i spełniają rolę sprzętu, który może działać, jeśli będzie podłączony do obwodu układu nerwowego i zasilany energią impulsów nerwowych. Sygnały, wysyłane do mózgu przez komórki nerwowe poszczególnych zmysłów, tworzą drogą powtórek i ćwiczeń coraz wyraźniejsze szlaki nerwowe, a jednocześnie układ nerwowy uczy się ignorować przypadkowe informacje. Narządy zmysłowe rozpoczęły wcześniej swoje działanie w kolejności: dotyk, równowaga, powonienie, smak, słuch, wzrok. Ich rozwój jest jednak uzależniony od siebie. Dla harmonijnego rozwoju dziecka konieczny jest naturalny dopływ bodźców, ale niezbyt mocnych. Dlatego odradza się zbyt silną sztuczną stymulację prenatalną pobudzającą jeden zmysł – ze względu na jej szkodliwe następstwa dla innych funkcji zmysłowych i nerwowych.

Zmysł dotyku

Od początku czwartego miesiąca życia całe ciało dziecka jest wrażliwe na dotyk – muśnięcie lub ucisk wywołują jego reakcję. Dziecko ssie palec, dotyka ścian macicy, łożyska, pępowiny, siebie, a zwłaszcza swojej twarzy, która jest szczególnie wrażliwa na dotyk. Dzięki temu może odczuć świat „na własnej skórze”, doświadczyć pierwotnych wrażeń, zdobyć świadomość istnienia.

Pamięć prenatalnego okresu życia dotyczy m.in. poziomu mięśniowego, czego wyrazem jest przyjmowanie pozycji płodowej zaraz po urodzeniu, a potem w późniejszym życiu ta pozycja (zwinięcia w kłębek) daje rozluźnienie w śnie i w chwilach stresu.

Pamięć ograniczonej przestrzeni wokół ciała w okresie płodowym odzwierciedla się w relaksie, jaki daje odpoczynek w dużym i miękkim fotelu lub w „grajdołkach” na plaży i korzystanie z przytulnych okryć ciała. Dochodzi do tego jeszcze pamięć środowiska wodnego, stąd ulubiony przez wielu wypoczynek w wannie.

Zmysł odczuwania temperatury

Temperatura środowiska śródmacicznego jest względnie stała: o około 0,5-1,5 oC wyższa niż ciała matki. Zdolność reakcji na bodźce termiczne jest już wykształcona: dziecko reaguje jak na stres na oziębienie lub ogrzanie miejsca, w którym się znajduje.

Zmysł równowagi

Życie w łonie matki jest okresem ustawicznego kołysania dziecka ruchem i oddechem. Człowiek zachowuje pamięć rytmicznego kołysania ciała, stąd atrakcyjność kołyski, huśtawki, hamaka. Po urodzeniu dzieci delikatnie kołysane lepiej rozwijają się pod względem fizycznym i psychicznym. Przez całe życie rytmiczne, kołyszące poruszanie ciałem działa relaksująco, wprowadza uczucie zadowolenia, usypia lub działa jak narkotyk.

Zmysł węchu

Komórki nerwowe, które wychwytują substancje chemiczne niosące informacje o zapachach są już od dawna czynne, chociaż dziecko przebywa w środowisku wodnym. Skład chemiczny płynu owodniowego zależy od odżywiania matki i silne przyprawy (curry, kminek, kozieradka) nadają mu specyficzny zapach, nieobojętny dla dziecka. Rodzi się ono ze zdolnością do odróżniania zapachów przyjemnych i nieprzyjemnych oraz komponentów mieszanek.

Z eksperymentów na ssakach transłożyskowych, do których należy człowiek, wynika, że prenatalne doznania węchowe i zapachowe są pamiętane po urodzeniu i jak „nić Ariadny” pomagają w orientacji w świecie, zapewniają poczucie bezpieczeństwa. Dzięki nim noworodek wkrótce po urodzeniu rozpoznaje matkę po zapachu i preferuje smak jej mleka.

Zmysł smaku

Słodki posmak wód płodowych zachęca dziecko do picia (co dostarcza mu produktów odżywczych koniecznych dla wzrostu) i poprzez receptory na języku pobudza ośrodki w mózgu, które wzmagają ruchy nabierania i wypierania wód w płucach i wpływają na regularność tych próbnych ruchów oddechowych.

Zmysł słuchu

Dostarcza on ważnych doświadczeń prenatalnych. Narząd słuchowy i ośrodki słuchowe w mózgu wykazują elektrofizjologiczną aktywność, na co wskazuje reakcja na dźwięk w postaci zmian (niezależne od reakcji matki) w ruchach ciała dziecka, akcji jego serca, prądach czynnościowych mózgu, rytmie ruchów klatki piersiowej. Dziecko odbiera dźwięki na drodze pozaakustycznej i uczy się różnicować ich rytm, natężenie, akcent.

Matki wszystkich kultur relacjonują poruszenia się dziecka w kilka sekund po zabrzmieniu donośnego dźwięku, dzwonka lub elektrycznego sprzętu kuchennego oraz jego wzmożoną ruchliwość w czasie słuchania głośnej muzyki lub ruchy w rytm uderzeń bębna. Dziecko najpierw jest wrażliwe na wibracje, potem na silne, pojedyncze dźwięki, następnie na brzmienia coraz bardziej subtelne. Stałym elementem jego uniwersum są dźwięki pracy narządów wewnętrznych matki oraz jej głos. Jest on odbierany zarówno z zewnątrz jak i od wewnątrz, dlatego jest lepiej słyszany niż głosy innych osób. Szczególnym rodzajem dźwięków jest muzyka.

Zdolność do odbioru dźwięków o niskich częstotliwościach rozwija się szybciej i są one lepiej przewodzone. Odnotowano preferencję dzieci do słuchania muzyki spokojnej, o stałym rytmie i tempie podobnym do częstotliwości uderzeń serca człowieka dorosłego w stanie spoczynku. Dlatego zaleca się, aby kobiety w ciąży słuchały muzyki takich instrumentów jak fagot, flet lub wiolonczela.

Częstotliwość uderzeń serca matki oraz dźwięki pracy jej narządów wewnętrznych są stałą cechą środowiska śródmacicznego i zostają zapamiętane. Powtarzanie ich po urodzeniu daje dziecku poczucie ciągłości doświadczeń, zmniejsza stres porodowy, uspokaja i rozluźnia. Dlatego odtwarzanie noworodkom rytmu pracy serca człowieka dorosłego uspokaja ich płacz, zmniejsza trudności z oddychaniem, jedzeniem i snem oraz skłonność do chorób.

Matki we wszystkich kulturach wyczuwają intuicyjnie potrzeby noworodka w tym zakresie nosząc lub przytulając jego główkę do lewej strony ciała (por. obrazy Madonny z Dzieciątkiem). Podobnie uspokajająco działa na nas tykanie zegara, dźwięk metronomu lub wentylatora, szum fal morskich, bicie dzwonów, stukot kół pociągu, wsłuchiwanie się w rytm oddechu. Dziecko zapamiętuje również dźwięki często obecne w otoczeniu przed urodzeniem i później nie reaguje na nie jak na bodziec stresowy. Przykładowo noworodki matek, które mieszkały przy lotnisku przed piątym miesiącem ciąży rzadko płaczą zrywając się ze snu przy przelocie samolotu, gdy tymczasem połowa noworodków matek, które zamieszkały tam tuż przed porodem budzi się z niepokojem. Dziecko zapamiętuje też głos matki. Woli słuchać jej głosu niż głosów innych kobiet, co ujawnia się u noworodka bezpośrednio po urodzeniu. Jednocześnie noworodek woli słuchać głosu kobiecego niż głosu męskiego i jakiegokolwiek głosu ludzkiego niż innych dźwięków lub ciszy.

Pamięć słuchowa przejawia się i w tym, że dziecko najszybciej uczy się w środowisku dwujęzycznym tego języka, którym matka mówiła w okresie ciąży. Dziecko zapamiętuje również muzykę słuchaną przez matkę w okresie ciąży i jej śpiew. Emitowanie ich po urodzeniu działa uspokajająco i sprzyja lepszemu rozwojowi dziecka.

Zmysł wzroku

Światło dociera do macicy przez coraz bardziej naciągniętą skórę brzucha jako poświata, ale jego natężenie zależy m.in. od grubości tkanki tłuszczowej matki. Dziecko rozwija się w pomarańczowobrunatnym mroku matczynego łona i na pamięć tego doświadczenia wzrokowego wskazuje tendencja w późniejszym życiu do przyciemniania światła, gdy chcemy odpocząć, zrelaksować się, czuć się przytulnie i bezpiecznie. Przed urodzeniem dziecko rozróżnia jasne i ciemniejsze cienie. Od dwudziestego szóstego tygodnia życia reaguje wzmożeniem ruchów i zmianą rytmu serca na nagłe oświetlenie brzucha.

Zmysł bólu

Rozwój zmysłu bólu jest mało poznany. Wiadomo jednak, że neurofizjologiczne podłoże odczuwania bólu oraz neurochemiczne systemy związane z bólem są aktywne w drugiej połowie okresu rozwoju prenatalnego. Obserwacja zmian w rytmie uderzeń serca oraz zachowania dziecka w czasie badań prenatalnych (np. amniopunkcji) i terapii płodowej (np. wewnątrzmacicznej transfuzji krwi), wskazuje na to, że stara się ono uniknąć dotykania go (np. nakłucia), wykonując ruchy obronne czy przesuwając się w tył.

W czasie skurczów macicy dziecko również zachowuje się jak człowiek odczuwający ból: stara się przeciwstawić uciskowi, rzucając rękami i nogami, ruszając ciałem w celu znalezienia dogodnej pozycji. Obserwacja wcześniaków również potwierdza ich wrażliwość bólową: na silne, negatywne bodźce reagują grymasami twarzy, ruchami obronnymi tułowia i kończyn. Reakcja na ból jest już w tym okresie tak wyraźna, że w wypadku jej występowania (np. podczas interwencji lekarskiej) koniecznie trzeba dziecku dostarczyć środki przeciwbólowe lub znieczulające.

Dziecko odczuwa ból nie tylko wskutek działania bodźców powierzchniowych, ale również z powodu chorób lub dyskomfortu panującego w macicy, może na przykład cierpieć na niedotlenny ból głowy, jeśli matka pali papierosy.

Emocje i samopoczucie

Badania empiryczne potwierdziły, że dziecko już w okresie rozwoju prenatalnego przeżywa proste emocje. Są one wywołane bodźcami z zewnątrz lub stanem środowiska śródmacicznego. Nagłe doznania zmysłowe powodują u dziecka zwiększenie częstotliwości uderzeń serca, zmiany ruchliwości i mimiki, co może być odczytane jako wyraz emocjonalnej reakcji dziecka, jako fizjologiczny odpowiednik przeżycia np. stresu (reakcja strachu). Dziecko unika bodźców, które zakłócają normalne warunki panujące w łonie i potrafi sygnalizować swoje potrzeby, głównie posługując się zróżnicowanymi rodzajami ruchów, np. przekręcając się i kopiąc. Matka odczytuje te sygnały dziecka i nadaje im znaczenie. Reagując zmianą pozycji, dotlenieniem się, wypoczynkiem albo posiłkiem, wprowadza dziecko w świat ludzkiej komunikacji. W ten sposób może ono stopniowo uczyć się sterować swoim zachowaniem tak, aby uzyskać zaspokojenie potrzeb. Prenatalna komunikacja jest pożyteczna dla dziecka, dla rodziców i rodzeństwa.

Wraz ze strumieniem krwi docierają do dziecka tlen, pożywienie i kompleks hormonów, które są fizycznym odpowiednikiem matczynych emocji. Spełniają one rolę mediatora, łącznika między psychiką matki i tworzącą się psychiką dziecka. Metabolizm organizmu dziecka, w zależności od tego, czy docierają do niego hormony wydzielane w stanie agresji, wściekłości, lęku i napięcia czy radości, rozluźnienia i uspokojenia, zmienia się w sposób odpowiadający tym emocjom. Dziecko więc nieświadomie towarzyszy matce w jej doświadczeniach i jest współuczestnikiem jej przeżyć. Gdy coś zagraża jego istnieniu i więzi z matką, dziecko reaguje na niebezpieczeństwo, chociaż go nie rozumie.

Zapisywanie doświadczeń w okresie prenatalnym dotyczy stanów neurohormonalnych, którym odpowiadają emocje matki, np. strach lub radość, gniew czy uspokojenie. Kształtują one określoną „orientację emocjonalną” dziecka, gdyż jego mózg przyzwyczaja się do wytwarzania odpowiadającego im układu hormonów, stanowiących biologiczne podłoże samopoczucia. W ten sposób „pamiętane” przez organizm emocje są względnie trwałe i mogą decydować o wrodzonej predyspozycji do lękowego, agresywnego lub radosnego wkroczenia w świat.

Mózg człowieka rozwija się przez całe życie. Bazuje jednak w ciągłych przekształceniach swej struktury i właściwych mu funkcji na doświadczeniach okresu prenatalnego. Wpływają one na to, jak spostrzegamy świat, myślimy, uczymy się, reagujemy emocjonalnie, śnimy, chociaż brak nam konkretnych wspomnień z tego okresu. Ślady pamięci dotyczą wrażeń zmysłowych, pozycji ciała i ruchów, biorytmu i dominującego samopoczucia.

Czas intensywnego rozwoju prenatalnego stanowi więc integralną część naszego życia.

dr Dorota Kornas-Biela

artykuł w: SŁUŻBA ŻYCIU, 6/1999

(źródło)

A. Blaim, Biomedyczne problemy rozwoju dziecka [w: ] Rodzina i dziecko, red. M. Ziemska, PWN, Warszawa 1980, s. 77-126

W. Fijałkowski, Dar rodzenia, IW PAX, Warszawa 1985

G. L. Flanagan, 9 pierwszych miesięcy życia, tłum. L. Garmad, PZWL, Warszawa 1973

D. Kornas-Biela, Kontakt rodziców z dzieckiem przed urodzeniem [w: ] Najlepszy start dla twojego dziecka, Stowarzyszenie na rzecz Naturalnego Rodzenia i Karmienia, Warszawa 1995, s. 53-60

D. Kornas-Biela, Kształtowanie się przywiązania matki i dziecka w prenatalnym okresie jego rozwoju [w]: A. Biela (red.), Problemy współczesnej psychologii, PTP, Lublin 1992, s. 249-259

D. Kornas-Biela, Wokół początku życia ludzkiego, Nasza Księgarnia, Warszawa 1993

D. Kornas-Biela, Z zagadnień psychologii prenatalnej [w: ] J. W. Gałkowski, J. Gula (red.), W imieniu dziecka poczętego, PIKCh i KUL, Rzym – Lublin 1988, s. 25-51

D. Maurer, Ch. Maurer, Świat noworodka, tłum. E. Kołodziej-Józefowicz, PWN, Warszawa 1994

A. Moir, D. Jessel, Płeć mózgu. O prawdziwej różnicy między mężczyzną a kobietą, tłum. N. Kancewicz-Hoffman, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1989

I. Nilsson, L. Hamberger, Rodzi się dziecko, tłum. J. Lipka, PWN, Warszawa 1995

L. Nilsson, A. Ingelman-Sundberg, C. Wirsen, Życie przed narodzeniem, tłum. J. Sychowska-Kawedżija, Instytut Rodziny, Warszawa 1985

J. P. Relier, Pokochajcie nim się narodzi, tłum. A. M. Sudolska, Ancher, Warszawa 1994

R. Rugh, L. B. Shettles, Od poczęcia do narodzin, tłum. P. Czerski, E. Manikowska-Czerska, PZWL, Warszawa 1988

Ch. Vaughan, Jak zaczyna się życie, czyli 9 miesięcy w łonie matki, przeł. M. Banaszkiewicz, Wydawnictwo „bis”,Warszawa 1997

N. Wolański, Czynniki rozwoju człowieka, PWN, Warszawa 1981

__________________________________________________________________

Pełnia życia

Czułeś i reagowałeś

Już w siódmym tygodniu podrażnienie skóry dziecka w okolicach warg powoduje reakcję całego ciała. W dziewiątym tygodniu dziecko odczuwa ból już niemal całą powierzchnią ciała i reaguje na niego jak dorosły – odsuwa się od źródła bólu, przesuwa w tył, gwałtownie rusza rękami i nogami, wykrzywia twarz. Wszystkie zmysły są aktywne w okresie prenatalnym. Słuch: dziecko porusza się, gdy usłyszy donośny dźwięk; smak: rozróżnia smaki wód płodowych; wzrok: zmianą rytmu serca reaguje na nagłe oświetlenie brzucha; węch: jest zdolne do rozróżniania przyjemnych i nieprzyjemnych zapachów.

Poruszałeś się

Już od drugiego miesiąca dziecko zaczyna się ruszać: przeciąga się, podskakuje, ziewa, dotyka rękami głowy, rusza ustami, robi miny. Filmy rejestrujące zachowanie 3-miesięcznego dziecka pokazują jak „tańczy” w macicy. W czwartym miesiącu udało się odnotować ok. 20 tysięcy różnych ruchów w ciągu jednego dnia.

Uczyłeś się świata

Pamięć prenatalna kształtuje reakcje w późniejszym życiu. Rozluźnia nas przyjęcie pozycji płodowej, przyciemnione światło (przypominające półmrok macicy), odpoczynek w wodzie, kołysanie (podobne do rytmu oddechu matki) czy rytmiczne dźwięki (przypominające o biciu jej serca).

lek. med. Maria Szczawińska
(źródło)

__________________________________________________________________

Prenatalny rozwój dziecka

1. Rozwój układu nerwowego
2. Współpraca układu nerwowego i mięśniowego dziecka
3. Rozwój zmysłów
Przypisy

dr Dorota Kornas-Biela

1. Rozwój układu nerwowego

Rozwój układu nerwowego zaczyna się bardzo wcześnie. Już w 13. dniu ciąży widoczne są zawiązki tego układu, a w 20. dniu zostają uformowane zawiązki mózgu i rdzenia kręgowego. Gdy zarodek ma 10 mm długości (około 4. tygodnia), można zaobserwować u niego elementy komórkowe OUN4. W 33. dniu zaczyna się formować kora mózgowa, a w dwa dni później widocznych jest 5 pęcherzyków mózgowych. W 7. tygodniu konfiguracja mózgu dziecka jest podobna do mózgu człowieka dorosłego – mózg wysyła impulsy, które koordynują funkcje niektórych organów. Wtedy też tworzą się pierwsze synapsy w mózgu5. W 41. dniu zaobserwowano odruchy nerwowe, a w 43. dniu J. Still zanotował pierwsze fale mózgowe (1969)6 i stwierdził, że od tej chwili można mówić o pierwotnym doświadczeniu świadomości. Fizjologiczny rytm pracy mózgu wykryto przez przyłożenie precyzyjnego przyrządu do czubka głowy płodu. H. Hamlin (1964)7 wskazał, iż w bardzo wczesnym okresie życia prenatalnego zapis EEG ma indywidualny układ, możliwy do odróżnienia od innych. Potwierdzili to japońscy uczeni Y. Okamoto i T. Kirikae (1951)8, badając EEG płodów w wieku od 3. do 7. miesiąca. Stwierdzili oni, że już w 3. miesiącu mózg ludzki odznacza się aktywnością, której charakterystyka przez cały okres płodowy jest niepowtarzalna i specyficzna oraz wykazuje indywidualne cechy osobnicze9. Fale mózgowe są wtedy wolne i bardzo nieregularne; stopień ich regularności wzrasta w miarę dojrzewania mózgu. Kora mózgowa jest jeszcze słabo rozwinięta. Miejscem powstawania fal mózgowych jest pień mózgu, stosunkowo dobrze rozwinięty już we wczesnym etapie ontogenezy. Autorzy ci wykryli również, że reprezentacja fal mózgowych po podaniu środków pobudzających i uspokajających zmieniała się (podobnie jak u dorosłych). Wykazano tym samym, że mózg 4-miesięcznego płodu ma możliwość reagowania różnymi stanami świadomości, podobnymi do stanów snu i czuwania. Komórki mózgowe mają więc zdolność kontroli różnych stanów świadomości od wczesnego stadium rozwoju.

Po szóstym miesiącu życia liczba zwojów nerwowych i wyposażenie mózgu w substancję szarą osiąga maksimum i od tego czasu nie przybywa już komórek nowych, a zniszczone nie zostają odbudowywane.

/Przyp. red.: W świetle badań zapoczątkowanych w latach 80-tych zdanie to jest nieaktualne. Wiemy dzisiaj, ze przez całe życie człowieka mogą powstawać w jego mózgu nowe neurony. Zob.:  Neuronal regeneration after stroke; Nadereishvilli Z, Hallenbeck J; N. Engl. J. Med. 2003 Jun 5; 348(23): 2355-6.; Adult neurogenesis and functional plasticity in neuronal circuits; Lledo P, Alonso M, Grubb M; Nature Reviews Neuroscience 7, 179-193 (01 Mar 2006)./

W siódmym miesiącu sześć warstw kory mózgowej jest już łatwo rozpoznawalnych10. Trwa rozpoczęty proces wykształcania się osłonki mielinowej (mielinizacja mózgu zaczyna się w 150. dniu). Dzięki niej wzrasta prędkość przebiegu impulsów elektrycznych (szybciej włókien biegnących do mózgu niż wychodzących z niego). Oczywiście odbiór bodźców nie jest jeszcze zsynchronizowany, selektywny i uporządkowany. Całkowitą dojrzałość komórki nerwowe osiągają dopiero w 4. miesiącu po urodzeniu. Dominik Purpura (wydawca czasopisma „Brain Research”, profesor w Einstein Medical College i dyrektor sekcji badań nad mózgiem w National Institute of Health) twierdzi, że świadomość rozpoczyna się między 28. a 32. tygodniem życia płodowego, gdyż od tego czasu mózgowe połączenia neuronów są tak zaawansowane, że informacje są odbierane i przekazywane przez mózg wzdłuż tych obwodów, a kora mózgowa już na tyle dojrzała, że może podtrzymać świadomość i stanowić podstawę pamięci, myślenia, uczuć11.

Szereg najnowszych badań12 wykazało, że praworęczność oraz zlateralizowanie ośrodków mowy po stronie lewej są zdeterminowane genetycznie, ale ponieważ rozwój półkul mózgowych w okresie prenatalnym jest regulowany hormonalnie (na przykład przez testosteron), stąd ekspresja genów może być modyfikowana przez warunki panujące w środowisku wewnątrzmacicznym (między innymi zmiany hormonalne, metaboliczne). Badania przeprowadzane różnymi technikami eksperymentalnymi dostarczyły również materiału empirycznego na potwierdzenie stanowiska, iż już w okresie prenatalnym powstają różnice lateralne w zakresie niektórych funkcji. Wyniki najnowszych badań wskazują raczej na nierówną potencjalność w zakresie przyjęcia odpowiedzialności za rozwój mowy i przyznają lewej półkuli większą wrodzoną możliwość specjalizacji w odniesieniu do mowy13.

W życiu pozałonowym następuje też realizacja tak zwanych pól swobodnej dyspozycji, których istnienie różni mózg ludzki od zwierzęcego już w okresie płodowym. Poród nie jest więc znaczącą granicą w rozwoju układu nerwowego, gdyż jego różne parametry osiągają optimum strukturalne bądź funkcjonalne w różnym wieku życia człowieka.

2. Współpraca układu nerwowego i mięśniowego dziecka

Prenatalna faza rozwoju dziecka to również okres tworzenia się i intensywnego treningu mięśni dziecka. Dziecko od samego poczęcia wykazuje aktywność, której formy zmieniają się w miarę rozwoju układu nerwowego. Przejawem aktywności są spontaniczne ruchy dziecka już w 6. tygodniu, kiedy to zaczynają wspólnie pracować jego mięśnie i nerwy. W 12. tygodniu przejawia ono całą gamę ruchów. Charakteryzują się one tym, że nie są stymulowane działaniem jakiegoś bodźca. Rodzice mogą zobaczyć mózg swego 6-tygodniowego dziecka na ekranie przyrządu ultrasonograficznego, a ruch nóg, gdy ma ono 9 tygodni. Film J. Donalda, pokazujący, jak 11-tygodniowe dziecko „tańczy” w macicy, pozwala na odnotowanie wielu konkretnych umiejętności ruchowych dziecka -wykonuje ono skoki, zgina kolana, odpycha się od ściany, unosi ku górze, opada. D. Hooker badał płody urodzone przez cesarskie cięcie. Były one zbyt niedojrzałe, by mogły przeżyć. Wkładał je do roztworu chemicznego o normalnej temperaturze ciała i obserwował spontaniczną aktywność. Filmy wykonane przez D. Hooke-ra w 1954 roku pokazują ruchy 6-tygodniowego płodu oraz udowadniają, iż już 12-tygodniowe dziecko może kopać nogą, obracać stopą, ruszać palcami rąk i nóg, zginać przegub, obracać głową, kołysać biodrami, otwierać i zamykać usta oraz oczy, połykać, zezować, ściągać brwi, reagować na dotyk14.

Dzięki ultrasonografii możliwe jest badanie rozwoju aktywności spontanicznej dziecka przez cały okres płodowy. Stwierdzono, że ruchy te początkowo są wolne i nieregularne, angażują wiele stawów jednocześnie i często kilka części ciała naraz. Charakteryzuje je obszerność, zmasowanie i rozprzestrzenianie (irradiacja, dyfuzja
ruchu)15. Aktywność dziecka staje się jednak coraz większa, celowo zorganizowana i angażująca wyodrębnione grupy mięśniowe. Jest ona swoistym treningiem – ciągłym, intensywnym ćwiczeniem mięśni i nabywaniem sprawności ruchowych potrzebnych w przyszłym życiu. W 12. tygodniu życia płodowego rozpoczynają swą pracę mięśnie potrzebne w okresie postnatalnym do chwytania, oddychania, fonacji, ssania. Mięśnie dziecka są jeszcze bardzo słabe i działają nieefektywnie, ale właśnie wtedy rozpoczyna się ich praca treningowa. W 12. tygodniu pojawia się też spontaniczny ruch podciągania, podnoszenia górnej wargi, co stanowi wstępne stadium w rozwoju odruchu ssania16. Od 17. tygodnia dziecko potrafi uwypuklać i wysuwać wargi do przodu ofaz stopniowo ćwiczy ruchy ssące warg. Zarejestrowano na zdjęciach, jak dzieci 6-7-mie-sięczne ssą swój palec i „płaczą”, kiedy go zgubią17. W 29. tygodniu umiejętność ssania jest już dobrze opanowana i dziecko często ssie swój palec. W przypadku urodzenia dziecka w tym czasie ruchy ssania są aktywne i słyszalne. W. Liley sfotografował płód urodzony w wyniku samoistnego poronienia, ssący swój kciuk18.

Oprócz narządu artykulacyjnego rozwija się również narząd fonacyjny. Pod koniec 3. miesiąca życia są już ukształtowane struny głosowe i dziecko jest zdolne do reakcji płaczu na długo przed narodzeniem. H. M. Liley opisał doświadczenia lekarza, który wstrzyknął w pęcherz płodowy bańkę powietrza celem zlokalizowania łożyska. Kiedy dziecko (8-miesięczne) ją wciągało, jego struny głosowe zaczynały pracować i płacz był słyszalny dla otoczenia, a nawet budził ze snu matkę i jej męża19.

Treningiem mięśni, które po urodzeniu biorą udział w wytwarzaniu dźwięków mowy i w oddychaniu, jest również połykanie wód płodowych. Połykanie rozpoczyna się w 3. miesiącu i od tego czasu dziecko staje się wrażliwe na ich smak.

Wraz z ruchami połykania rozpoczynają się pod koniec 3. miesiąca życia ruchy nabierania i wypierania wód płodowych, a więc ruchy, które są potrzebne przy oddychaniu i mówieniu. W 13. tygodniu można zauważyć spontaniczne próbne ruchy oddychania, którym towarzyszy skurcz klatki piersiowej. U umierającego 13-ty-godniowego dziecka można zauważyć ciężki, przerywany oddech, związany z trudnością w złapaniu tchu, spowodowaną słabym, agonalnym skurczem klatki piersiowej. W 19. tygodniu ruchom klatki piersiowej towarzyszy skurcz i rozkurcz mięśni przepony i brzucha. W następnych tygodniach wzrasta częstotliwość, siła i amplituda skurczów i rozkurczów i po 23. tygodniu dziecko jest już zdolne do skutecznego samodzielnego oddychania przez jakiś czas po urodzeniu. Oddychaniu temu towarzyszy również fonacja – płacz o wysokiej tonacji20. Noworodek nie dokonałby pierwszego oddechu, gdyby nie ćwiczył ruchów oddechowych na wiele miesięcy przed urodzeniem. Osiągnięcie anatomicznej i funkcjonalnej dojrzałości w zakresie układu oddechowego zależy nie tylko od czynnika genetycznego, ale uwarunkowane jest również sytuacją wewnątrzmaciczną, związaną z fizycznym stanem zdrowia matki oraz jej przeżyciami psychicznymi21.

Stwierdzono również ultrasonograficznie, iż rzadko można zaobserwować u normalnego płodu, by nie przejawiał jakiejś formy ruchu (gross activity) przez dłużej niż 10 minut. Normalne życie organizmu płodu jest więc życiem czynnym, w którym można odnotować różne stopnie aktywności. Płód już dość wcześnie w rozwoju wykazuje regularne cykle aktywności, których trwanie stopniowo obejmuje około 45 minut i które w 3. trymestrze ciąży mogą być zaobserwowane dokładnie przez matkę22.. W ten sposób dziecko nabywa charakterystycznej dla człowieka cykliczności zachowań tak zwanych oralnych (intensywność ich zmienia się u dorosłego co 80-100 minut23.).

Można również dodać, że w zakresie fluktuacji aktywności dziecka następuje w okresie prenatalnym proces uczenia się i tworzenia nawyków. Dziecko wypracowuje swój rytm naprzemiennej aktywności na wzór swojej matki. W zależności od jej trybu życia, stopnia rytmiczności i stałości pewnych form aktywności (jedzenie, sen, odpoczynek, ruch) dziecko nabywa przyzwyczajeń. W rytmie procesów biologicznych noworodka można zaobserwować wpływ trybu życia matki24. Stąd dzieci „skowronki” i dzieci „sowy” oraz dzieci o przerywanym rytmie snu.

Fazowość aktywności związana jest również z nabyciem przez płód około 6. miesiąca umiejętności bycia w dwóch stanach: snu i czuwania, a co ważne, ze zdolnością do przechodzenia w stanach snu przez różne fazy, między innymi przez fazę REM25.
J. C. Birnholz (1981) badając ultrasonograficznie oczy i EEG płodów między 16. i 42. tygodniem ciąży, odkrył pojawienie się fazy REM w 23. tygodniu i częste jej występowanie między 24. i 35. tygodniem życia dziecka. Przejawem aktywności mózgowej w tej fazie jest rytm the-ta, wytwarzany w hipokampie. Badania nad przebiegiem fazy REM w czasie snu u ludzi wykazują, że jest to okres marzeń sennych, pogrążenia się człowieka we własnych uczuciach, wspomnieniach, okres zapamiętywania i porządkowania zasobów pamięciowych i integracji informacji. Jest to faza konieczna do normalnego rozwoju fizycznego i psychicznego człowieka26.. Płód w tej fazie snu może na przykład śnić o ruszaniu ręką, o ruchach ssących, o odbiorze dźwięków, ale nie wiadomo, na ile analogie do przeżyć ludzi dorosłych mogą być uprawomocnione. Te marzenia płodu są związane ze zmniejszeniem jego aktywności w 3. trymestrze ciąży wskutek zwiększenia jego objętości wypełniającej wnętrze macicy oraz ze wzrostem koordynacji funkcji mózgowych27.. Badacze snu: H. I. Roofwang, J. H. Muzil oraz W. C. Dement, twierdzą, że faza REM jest u płodu ekwiwalentem wzrostu wagi mózgu. Aby rozwijać się prawidłowo, dziecko musi ćwiczyć swój mózg, neurologiczna zaś aktywność w czasie fazy REM jest takim ćwiczeniem28..

Płód zajmuje w macicy najbardziej dogodną pozycję, zmienia ją (na przykład przy ucisku wskutek niewygodnego ułożenia ciała matki). Wszelkie popychanie, krępowanie, nacisk na brzuch matki już od połowy 3. miesiąca życia wywołuje u dziecka reakcję przeciwstawienia – zwija się ono, okręca wokół ciała, kopie, wyrażając tym prymitywnym językiem ciała swoje niezadowolenie29.. Również w czasie snu ma swoją ulubioną pozycję30, która jest dość trwała, gdyż pozostaje na całe życie jako najczęstsza pozycja snu i wypoczynku, zwłaszcza w okresie choroby, przeciążeń, stresów. Konkludując można stwierdzić, iż do normalnego poziomu funkcjonowania organizmu ludzkiego już w fazie życia płodowego konieczne jest zachowanie stanu równowagi między nim a środowiskiem, stanu zwanego homeostazą, którego utrzymanie związane jest z pewną optymalną dla danego poziomu rozwoju dziecka konfiguracją warunków dostarczających mu niezbędnych pobudzeń i nie wykraczających poza możliwości adaptacyjne organizmu. Rozwój kory mózgowej i możliwości odbioru informacji sensorycznych przez dziecko dostosowany jest do ubogiego poznawczo środowiska macicznego oraz możliwości mechanizmów homeostatycznych dziecka, które mają zapewnioną normalną pracę dzięki równowadze między nadmiarem i niedomiarem bodźców. Nadmiar bodźców negatywnych (głównie o charakterze hormonalnym), jak i predyspozycje genetyczne mogą powodować ponadprzeciętną aktywność płodu. Dzieci „kipiące” aktywnością i stale ruszające się w macicy często już od urodzenia określane są jako nerwowe i wykazują nadruchliwość, drażliwość, trudności w osiągnięciu odprężenia, szybko reagują poczuciem dyskomfortu i niepokojem. Nadmierna stała aktywność dziecka w łonie jest więc wyrazem jego niepokoju i może mieć znaczenie w przewidywaniu jego zachowania po narodzeniu31..

3. Rozwój zmysłów

a. Zmysł równowagi. Z chwilą gdy dziecko zaczyna wykonywać ruchy, balansując w macicy, a więc bardzo wcześnie, ćwiczy się zmysł równowagi. Podstawą poczucia równowagi są pobudzenia przedsionka w aparacie słuchowym, a jego rozwój datuje się od czasu, gdy zarodek ma 7-17 mm długości. Odruchy błędnikowe występują już w 4. miesiącu płodowym, reakcje związane z działalnością kanałów półkolistych obserwuje się pod koniec rozwoju prenatalnego32. Według G. Clauser jako pierwsze odbierane są i rejestrowane przez płód w pamięci zjawiska rytmiczne związane z kolebaniem się w czasie poruszania i chodu matki. Percepcja ich doskonali zmysł równowagi płodu33. Dlatego kołysanie dziecka po urodzeniu, dając mu poczucie ciągłości doświadczeń, uspokaja je i rozluźnia. Zapewnienie stymulacji zmysłu równowagi stanowi również czynnik zabezpieczający prawidłowy rozwój dzieci wcześniaczych. Umieszczenie wcześniaków zamiast w tradycyjnych inkubatorach na wodnych poduszkach, dostarczających płynnej amortyzacji, spowodowało, że dzieci przybierały położenie płodowe i zaczynały wykonywać charakterystyczne ruchy. Dzieci te szybciej przybierały na wadze, miały mniejsze trudności oddechowe, rozwój ich mózgów był bardziej efektywny, a stawy pracowały z mniejszym napięciem.

b. Zmysł dotyku. Bardzo wcześnie, bo między 6. a 7. tygodniem, po raz pierwszy nerwy i mięśnie zaczynają pracować wspólnie34 i możliwe staje się badanie reakcji na dotyk. Dokładne badania nad rozwojem zmysłu dotyku prowadzone były w Departamencie Anatomii w University of Pittsburg School of Medicine od 1932 roku, między innymi przez D. Hookera (1952). Stwierdził on, iż w połowie 7. tygodnia górna warga staje się wrażliwa na dotyk. Lekkie podrażnienie tej okolicy specjalnym włosem powoduje zwrot tułowia. Reakcja w odpowiedzi na dotyk jest uogólniona. Do 10. tygodnia powierzchnią wrażliwą na dotyk jest okolica szczękowa i żuchwowa. Dziecko przykłada czasem kciuk do warg i na fotografii sprawia to wrażenie, że 7-tygodniowy zarodek ssie swój palec. Około połowy 11. tygodnia rezultatem drażnienia dłoni jest jej zamknięcie. W trzy dni później stymulacja powierzchni ramienia powoduje jego rozciągnięcie i ruch barków, dotknięcie górnej powieki wywołuje skurcz mięśni oczu, a dotknięcie podeszwy – zgięcie paluchów. Około 11. tygodnia w uogólnionej reakcji na dotyk środkowej części twarzy następuje dodatkowo lekki zwrot ud, w zamknięciu dłoni bierze już udział kciuk, a drażnienie okolic brwi wywołuje skurcz mięśni oka. W kilka dni później powierzchnia wrażliwa na stymulację dotykową przesuwa się w dół, do górnej części klatki piersiowej. Można też zaobserwować, że stymulacja jednego miejsca powoduje ciąg reakcji (na przykład drażnienie warg powoduje ich zamknięcie i ruchy połykania, a drażnienie powieki górnej – skurcz oczu i ruch gałki ocznej w dół). I tak dzień po dniu zwiększa się zakres ciała zdolny do odbioru i odpowiedzi na dotyk, a jednocześnie reakcja ta staje się ograniczona do okolicy drażnionej. Skutkiem tego procesu między polową 14. a połową 15. tygodnia prawie cała powierzchnia ciała (z wyjątkiem boku i czubka głowy) jest wrażliwa na dotyk. Zanika prawie całkowicie reakcja uogólniona (irradiacja pobudzenia) i seria reakcji w odpowiedzi na jednorazowy dotyk. Odruchy dotykowe stają się ograniczone (na przykład dotknięcie warg powoduje tylko ich zamknięcie). Na miejsce mechanicznych stereotypowych ruchów występuje różnorodna, pełna wdzięku i płynna aktywność płodu. Potrafi on wykonać szereg ruchów potrzebnych mu w przyszłym życiu. W 15. tygodniu pojawia się chwytanie, a w 27. tygodniu mięśnie są na tyle silne, że dziecko potrafi utrzymać w jednej ręce cały ciężar swego ciała. W 20. tygodniu dotknięcie warg wywołuje ich wysunięcie, w 29. tygodniu zaś ruchy ssania są już dobrze ukształtowane. W miesiąc później język wysuwa się, szukając bodźca dotyka lekko dolnej wargi. Interesujące, że rozwój wielu ruchów dowolnych w życiu pozałonowym przechodzi podobne sekwencje w życiu prenatalnym (na przykład chwytanie zostaje poprzedzone zaciskaniem pięści najpierw bez, a potem z udziałem kciuka). Oczywiście ruchy te angażują funkcje mózgowe, aktywizują mózg do pracy. Tworzą się nowe połączenia między komórkami nerwowymi i powstają wzorce pamięciowe ruchów.

c. Zmysł bólu. Zmysł ten w aspekcie ontogenezy jest słabo zbadany. Płód wcześnie w rozwoju reaguje na ucisk i zmianę temperatury, ale pozostaje problemem, na ile są to reakcje bólowe i kiedy się one pojawiają. W. Collins i M. Bulfin ujawnili nowe fakty na potwierdzenie gradualnego procesu nabywania przez dziecko zdolności do reakcji bólowej już przez urodzeniem35. H. M. Liley na podstawie obserwacji zabiegu transfuzji krwi u dziecka przebywającego w łonie twierdzi, że życie dziecka nie jest tylko wegetatywne. Odczuwa ono ból i reaguje na niego podobnie jak po urodzeniu36. Dr Liley filmując ruchy dziecka w czasie skurczów macicy doszedł do wniosku, że jego zachowanie jest charakterystyczne dla człowieka odczuwającego ból (rzuca rękami i nogami, aktywnie przeciwstawia się skurczom przez skrzywienie swego ciała). R. Goodlin zaś twierdzi, że gdyby w macicy zamiast płynu było powietrze, dziecko płakałoby z powodu niewygody, bólu, które czasem są jego udziałem37. Struny głosowe już w 3. miesiącu są kompletnie uformowane i zdolne do wydania głosu38. Obserwacja wcześniaków wskazuje, że są one wrażliwe na ból. Reagują na niego grymasem twarzy, reakcją ucieczki, ruchami obronnymi tułowia i kończyn, choć w mniejszym stopniu niż noworodki urodzone o czasie. L. Carmichael39 twierdzi, że opóźnienie wrażliwości bólowej, zwłaszcza okolicy czubka i tyłu głowy, jest biologicznym mechanizmem obronnym, który ma na celu uchronić dziecko przed bólem w trakcie porodu. Czucie bólu i dotyku należą do czucia skórnego i mięśniowego. Obejmuje ono również czucie ucisku i temperatury. Badania wykazały, że receptory dotykowe skóry są aktywne w odbieraniu zmian ciśnienia wód płodowych i wrażenia uciskowe są elementem prenatalnego doświadczenia dziecka40. Również zdolność reakcji na bodźce termiczne jest wykształcona przed urodzeniem – dziecko reaguje na nie zwiększeniem aktywności (na przykład intensywnie kopie, gdy matka pije coś zimnego lub bierze zimny prysznic)41.

d. Zmysł smaku. Zmysł ten kształtuje się również w okresie prenatalnym. Kubki smakowe zaczynają się rozwijać od 55. dnia życia płodowego i już w 3. miesiącu różnicują podstawowe smaki. W 14. tygodniu dziecko zaczyna połykać wody płodowe w ilości około jednego litra dziennie i od tego czasu jest wrażliwe na ich smak. W 5. miesiącu liczba kubków smakowych oraz gruczołów ślinowych wzrasta i narząd smaku jest funkcjonalnie sprawny42. Dziecko posiada wtedy większą powierzchnię odbioru wrażeń smakowych niż dorośli, gdyż kubki rozmieszczone są na całym grzbiecie, dolnej powierzchni i koniuszku języka, na podniebieniu twardym oraz śluzówce warg i szczęk43. Intensywność ruchów połykania zależy nie tylko od uczucia głodu, ale i od składu chemicznego wód płodowych. Gdy w eksperymencie wody były sztucznie słodzone (na przykład sacharyną), połykanie zwiększało się nawet dwukrotnie, dodanie zaś środka o nieprzyjemnym smaku, na przykład gorzkiego (olej jodynowy) lub kwaśnego, powodowało ustanie połykania i grymasy44. Badania na ssakach wyraźnie dokumentują, że już przed urodzeniem możliwe jest nabywanie przyzwyczajeń, które wyznaczają preferencje smakowe po urodzeniu45.

e. Zmysł węchu. Badania nad zmysłem węchu tuż po urodzeniu wskazują  na wcześniejsze  ukształtowanie tego zmysłu. Dziecko rodzi się ze zdolnością do odróżniania zapachów i reaguje pozytywnie na zapach na przykład wanilii, truskawek, bananów,
negatywnie zaś na woń amoniaku, zepsutych jajek lub ryb. Odróżnia również specyficzne komponenty wchodzące w skład mieszanek (na przykład alkohol, ocet, czosnek, anyżek). W kilka dni po urodzeniu noworodek rozpoznaje swoją matkę po zapachu piersi oraz odróżnia zapach stanika swojej matki od stanika czystego lub używanego przez inną kobietę46.

f. Zmysł wzroku. Zaczątki oka można zaobserwować bez mikroskopu już w 3. tygodniu życia. Rozwój soczewki kończy się około 7. tygodnia, a szczyt jej dojrzałości przypada na 8. miesiąc życia wewnątrzłonowego, po czym następuje powolna degeneracja tego narządu. Od 16. tygodnia dziecko reaguje na światło słoneczne, odczuwa, kiedy na przykład matka opala się, bo promienie docierają do niego, ale to mu nie przeszkadza, natomiast bezpośrednie oświetlenie brzucha silnym strumieniem światła powoduje odwrócenie głowy, całkowitą zmianę pozycji ciała i zwiększenie aktywności, wskazujące na przestrach dziecka47. Eksperymenty związane z zastosowaniem błysku lampy przed brzuchem matki pozwoliły również stwierdzić przyśpieszenie częstości uderzeń serca płodu w końcu 3. miesiąca ciąży jako wyraz emocjonalnej reakcji na zmianę oświetlenia. Podobnie gdy lekarz wprowadza jasno oświetlony fetoskop, płód często odwraca głowę od źródła światła48. Zaobserwowano, iż dziecko w 24. tygodniu życia wewnątrzłonowego wykonuje złożone ruchy gałką oczną: patrzy w górę, w dół, na boki. W macicy panuje półmrok koloru pomarańczowobrązowego, którego natężenie zmienia się zależnie od oświetlenia otoczenia i rodzaju ubioru matki.

g. Zmysł słuchu. R. B. Eisenberg oraz R. N. Aslin, D. B. Pisoni i P. W. Jusczyk49 wykazali, jak bardzo zmysł słuchu jest rozwinięty w momencie urodzenia. Organ słuchu — ucho kształtuje się bardzo wcześnie. Już w 3. tygodniu można zauważyć pęcherzyki słuchowe. W 37. dniu ucho wewnętrzne kończy swe formowanie. W 7. tygodniu małżowina uszna ma specyficzny kształt, odziedziczony po rodzicach50. Słuch jest zmysłem najlepiej rozwiniętym w pierwszych trzech miesiącach. W chwili urodzenia dziecka ucho jest całkowicie dojrzałe do pracy: część przewodzeniowa narządu słuchu jest funkcjonalnie sprawna, ósmy nerw słuchowy dostatecznie zmielinizowany, słuchowe ośrodki w korze są elektrycznie aktywne51.

Badania audiologów szwedzkich wykazały, że płód zaczyna reagować na bodźce akustyczne między 4. a 5. miesiącem życia52. Silny dźwięk lub wibracja pralki powodują zmiany w aktywności dziecka: budzą je ze snu53, wywołują przyspieszenie akcji serca i niepokój ruchowy. Badania J. Birnholz i B. Benacerraf z Bostonu, którzy użyli ultrasonograf ii, udokumentowały, że w odpowiedzi na dźwięk wibratora usytuowanego w pobliżu brzucha matki płód reaguje mrugając oczyma oraz wykonując ruchy54. Również z relacji matek wynika, że dziecko już od 6. miesiąca ciąży reaguje na silne dźwięki (na przykład na głośną muzykę, krzyk) przez wzmożenie ruchów. W 1920 roku badacz niemiecki55 stwierdził, że wiele kobiet w ciąży musiało zrezygnować ze słuchania koncertu jazzowego czy rockowego, ponieważ ich dzieci będące jeszcze w łonie reagowały bardzo burzliwie na słuchaną przez nie muzykę. W 40 lat później A. W. Liley potwierdził, iż od 25. tygodnia dziecko dostosowuje swą aktywność do słyszanych dźwięków, skacząc w rytm uderzeń bębna56.

R. N. Aslin i inni57 relacjonują badania (J. C. Grimwade i in. 1971) wskazujące, że reakcja na dźwięk (przyśpieszenie tętna serca dziecka) jest szybsza niż reakcja jego matki (krótki okres utajenia, około 5 sek.) oraz że reakcja dziecka jest niezależna od reakcji matki (na przykład w sytuacji braku zmiany tętna matki lub braku możliwości odbioru słuchowego przez matkę dźwięków podawanych bezpośrednio do kanału rodnego). Badania te, jak i następne, prowadzone przez S. E. Armitage i innych58 oraz D. Querleu i K. Renard59 ujawniły, że dostateczną stymulację aparatu słuchowego płodu dostarczają dźwięki poniżej 1000 Hz i powyżej 85 dB. Zdaniem R. Aslina i innych60 przez wiele tygodni życia płodowego narząd słuchowy wykazuje elementarną elektrofizjologiczną aktywność. Chociaż w uszach dziecka znajduje się płyn, odbiera ono charakterystyczne cechy dźwięków (melodię, akcent, rytm i natężenie dźwięków) na drodze pozaakustycznej. Dzięki temu przy swaja cechy prozodyczne języka i łatwiej uczy się po urodzę niu tego języka, którym otoczenie mówiło przed jego narodzę niem.

Już w 1927 roku H. S. Forbes i H. B. Forbes zebrali relacj matek, które stwierdzały ruch dziecka w łonie w kilka sekund po ekspozycji donośnego głosu. Dziecko zaczyna więc równiej reagować na dźwięki mowy ludzkiej. W badaniach J. Bernard i L. W. Sontag61 okazało się, że częstotliwość uderzeń serca wzrastała w odpowiedzi na głos spikera usytuowanego w pobliżu brzu cha matki (ale bez kontaktu dotykowego z jej ciałem).

Szczególnie dobrze słyszy dziecko i rozpoznaje głos matki62 oraz uderzenia jej serca. Liczba badań potwierdzających istnienie tej zdolności jest dość znaczna. Są one coraz lepiej udokumentowane i kontrolowane, coraz bardziej spełniają wymogi ścisłości metodologicznej. D. Ouerleu i K. Renard posłużyli się w badaniu kobiet oczekujących dziecka hydrofonem w celu uchwycenia wszystkich słuchowych zjawisk, które docierają do dziecka w tych warunkach. Badania potwierdziły, że burczenie w brzuchu czy głos matki są w macicy łatwo, bez zakłóceń słyszalne63. Dochodzące dźwięki stwarzają dziecku okazję do ćwiczeń w różnicowaniu ze względu na ich cechy fizyczne. Dzięki temu dziecko rodzi się już ze zdolnością do różnicowania dźwięków, przy czym zdolność ta ma charakter sensomotoryczny, to znaczy dziecko reaguje na dźwięki o różnej charakterystyce jako na bodźce, nie mając wyrobionego pojęcia dźwięku ani świadomości różnicy zachodzącej międz\ dźwiękami. Reprezentacja poznawcza dźwięków, związana z umiejętnością symbolizacyjną, rozwinie się później, już w okresie postnatalnym64. Wyniki badań przeprowadzonych bezpośrednio po urodzeniu zdają się wskazywać na zdolność synchronicznego dostosowania przez dziecko ruchów ciała do struktury artykulacyjnej mowy dorosłych65 oraz na większy udział ruchów prawej strony ciała noworodka pod wpływem dźwięków mowy66.

Paradygmat badań dziecka w okresie prenatalnym zakłada więc, że dziecko nie tylko spostrzega i reaguje na specyficzne dźwięki, mowę, rytm serca, ale też zapamiętuje oraz uczy się, nabywając odruchów w zależności od materiału dźwiękowego. Chociaż zdolność do uczenia się w środowisku macicznym jest dość ograniczona, organizm dziecka może tworzyć proste odruchy warunkowe w 3. trymestrze ciąży. W. K. Spelt67 stwierdził, że płód już od 28. tygodnia może nabywać reakcji warunkowych na wibrację, jeśli będzie ona skojarzona w fazie uczenia się z silnym dźwiękiem. Po wielu prezentacjach tych par bodźców dziecko porusza się w odpowiedzi tylko na wibrator. Dziecko w prenatalnej fazie swego życia może więc uczyć się znaczenia dźwięków i adaptować się do nich. Potwierdziły to również badania L. W. Sontag i H. Newbery68. Wykazały one, że wielokrotne powtarzanie procedury głośnego dźwięku w okolicy brzucha matki powoduje ustanie reakcji przyspieszenia akcji serca dziecka w odpowiedzi na dźwięk.

Przykładem warunkowania klasycznego jest również eksperyment, w którym matki ciężarne słuchały muzyki Debussy’ego, kiedy były rozluźnione i spokojne. Po porodzie muzyka Debussy’ego działała na dzieci urodzone przez te kobiety (i tylko na nie w porównaniu z grupą kontrolną) jako trankwilizator, uspokajając je i łagodząc reakcje wybuchowe69. W tym okresie można już mówić o wczesnych prenatalnych doznaniach muzycznych. Wyniki badań nad muzykami, których matki, oczekując ich narodzin, same uprawiały zawodowo muzykę, wskazują, że zapamiętali oni melodie odbierane w okresie prenatalnym (na przykład Artur Rubinstein. Boris Brott70). Zauważono również pewne preferencje w zakresie rodzaju muzyki: dzieci zarówno przed, jak i bezpośrednio po narodzeniu zdecydowanie preferują muzykę Vivaldiego i Mozarta, która działa na nie rozluźniające i uspokajająco, przedkładają ją nad muzykę Beethovena i Brahmsa71, która powoduje dystrakcje. niepokój, pobudzenie. W kontekście otrzymywanych wyników badań zwraca się uwagę na potrzebę psychoprofilaktyki płodowej, między innymi obejmującej tak zwaną muzykoterapię płodową, w której wykorzystuje się muzykę instrumentów o niskiej częstotliwości drgań (na przykład fagot), które są łatwiej odbierane przez płód72.

Od 7. miesiąca dziecko uczy się rytmu serca swej matki Dźwięk ten jest stałym elementem jego uniwersum, w obecności tego rytmu dziecko wzrasta, staje się on symbolem stałości, jedności środowiska macicznego, istotnym czynnikiem systemu podtrzymującego życie dziecka73. Potwierdziły to badania Lee Salka, który noworodkom na sali odtwarzał z taśmy rytm serca matek. Dzieci te mniej krzyczały, mniej płakały, mniej chorowały, miały mniej trudności z oddychaniem, lepiej piły i spały, szybciej przybierały na wadze. Zapamiętana stała cecha środowiska macicznego, powtarzana w odmiennym dla dziecka otoczeniu, wywoływała poczucie ciągłości i bezpieczeństwa74. Podobnie uspokajająco działa na dziecko tykanie zegarka, dźwięk metronomu lub wentylatora, stukanie maszyny do pisania. W innych badaniach (D. Casper i R. Panneton) stwierdzono, że dwudniowe noworodki dają pierwszeństwo takiemu sposobowi ssania, który zapewnia im słuchanie rytmu serca matki, przed takim, który powoduje słuchanie głosu męskiego, czytającego wierszyki dziecięce75. G. Kołata relacjonuje również podobne badania, w których proszono ojców obecnych przy porodzie, aby przez następne dwa dni przemawiali do dziecka tak dużo, na ile to jest możliwe. W próbie ssania noworodki nadal preferowały dźwięki serca matki niż głos ojca. Ta słuchowa preferencja po porodzie wskazuje na względną trwałość pamięci spostrzeżeń słuchowych okresu prenatalnego. Dzięki temu dziecko w krótkim czasie po urodzeniu jest zdolne do rozróżniania sekwencji dźwięków różniących się między sobą tylko pod względem rytmu76.

Dziecko rejestruje również w pamięci głos matki, co udokumentowały badania Manaciniego77. Podobne eksperymenty przeprowadzili A. J. De Casper i W. P. Fifer78. W 12 godzin po urodzeniu zaopatrzono noworodki w słuchawki i smoczek, połączone z taśmą magnetofonową. Ssanie według wzoru: dłuższy i krótszy ruch ssący, włączało głos własnej matki, ssanie w odmienny sposób – głos innej kobiety. Noworodki preferowały taki sposób ssania, który zapewniał im słuchanie głosu ich matki, i szybko przyswoiły sobie ten wzór jako stały. Preferencja ta ujawniła się niezależnie od sposobu karmienia dziecka oraz upływu czasu po porodzie. Inne badane dzieci przyswajały odmienny rytm ssania (wolny, regularny), gdyż ten zapewniał im słuchanie głosu matki. Fakt pamięci spostrzeżeń słuchowych okresu prenatalnego potwierdzają również obserwacje rodziców, gdyż dziecko do 2. roku życia rozpoznaje głos matki lepiej niż kogokolwiek innego79. Interesujące badania celem stwierdzenia, czy preferencja wobec głosu matki jest wrodzona i bazuje na prenatalnych doznaniach, przeprowadzili A. J. De Casper i M. Spence. 16 kobiet przez siedem ostatnich tygodni ciąży czytało głośno dwa razy dziennie rymowaną książeczkę The Cat in the Hat. W eksperymencie ssania prowadzonym w ramach 48 godzin po urodzeniu noworodki ssały w taki sposób, by słyszeć matkę czytającą „znaną” im książkę, a nie inną bajkę, której nie słyszały w okresie prenatalnym i która różniła się całkowicie od tamtej rytmem80. Preferencje słuchowe noworodków zdają się więc być częściowo wyznaczone doświadczeniem z okresu wewnątrzłonowego.

Wtedy to dziecko rozpoczyna przyswajanie tak zwanej supra-segmentalnej płaszczyzny substancji fonicznej wypowiadanego tekstu słownego81 oraz nabywa pewnej umiejętności rozróżniania częstotliwości i intensywności dźwięków82. To biologiczne wyposażenie decyduje o zdolności detekcji przez noworodka cech intonacyjnych, a zwłaszcza fonetycznych mowy83. Zjawisko to tłumaczy między innymi szybsze uczenie się przez dzieci tego języka, którego miały okazję słuchać będąc w łonach swych matek. Psycholingwista A. Tomatis przytacza przykłady sukcesów w terapii mowy dzieci autystycznych, których matki dwujęzyczne posługiwały się innym językiem w okresie ciąży niż po urodzeniu dziecka. Dziecko autystyczne szybciej przezwyciężało objawy autyzmu i opanowywało umiejętności posługiwania się mową, jeśli używano w jego otoczeniu języka, którym matka mówiła w okresie ciąży84.

Odbiorowi wrażeń akustycznych towarzyszy w okresie prenatalnym proces powstawania neuroanatomicznej asymetrii w zakresie zdolności słuchowych. Z eksperymentów dichotycznych wynika, że noworodki już od urodzenia lepiej percypują mowę ludzką (sylaby) prawym uchem, a muzykę lewym. Świadczy to o wytworzeniu się w okresie prenatalnym gotowości lewej półkuli mózgowej do percypowania dźwięków mowy, a prawej – innych dźwięków85. Badania prowadzone w Fels Research Institute w Yellow Springs (Ohio, USA) wykazały, że reakcja dziecka na silny dźwięk, mierzona wzrostem szybkości uderzeń serca, jest osobistą charakterystyką dziecka i wskazuje na pewien styl osobowości. Sposób reagowania na stres dźwiękowy ma znaczenie w przewidywaniu przyszłych cech stylu emocjonalnego i poznawczego reagowania. Dzieci, które w okresie płodowym reagowały wolno i słabo na dźwięk, których szybkość uderzeń serca była stała i trudno ją było zmienić, po urodzeniu, a także potem już jako ludzie dorośli, były stabilne emocjonalnie, nie wpadały w panikę w sytuacji nieoczekiwanego bodźca, kontrolowały swoje emocje i zachowanie, a w myśleniu były konkretne, bez wybujałej fantazji. Dzieci, które w okresie prenatalnym reagowały żywo i szybko na każdy dźwięk, oceniane były po urodzeniu jako nadpobudliwe, emocjonalnie nadwrażliwe, mające żywą nie tylko reakcję uczuciową, ale i poznawczą (na przykład wykazują tendencję do emocjonalnej i twórczej interpretacji w opisie rzeczywistości, cechuje je bujna wyobraźnia i uwzględnianie uczuć i opinii innych ludzi)86.

Podsumowując badania nad zmysłem słuchu można stwierdzić, iż dzięki temu, że działa on już w okresie prenatalnym, stanowi ważną komponentę przystosowania dziecka do środowiska bezpośrednio po urodzeniu. Stąd też niebagatelne znaczenie ma śpiew matki, intonacja jej głosu, przemawianie do dziecka jeszcze nie urodzonego, a także zważanie na rodzaj dźwięków otoczenia, w którym matka przebywa.

Badania okresu prenatalnego ukazują, jak w tworzeniu się mowy i myślenia dziecka wykorzystywane są skojarzenia, nawyki i odruchy warunkowe z tego okresu, powstałe przez scalenie odruchów bezwarunkowych czynnościami korowymi w procesie ćwiczenia87 jeszcze w łonie matki. Stąd pierwsze zachowania noworodka wykorzystują nie tylko genetycznie zaprogramowane reakcje wokalne, jakim jest krzyk, płacz, a potem śmiech, głużenie88, ale i doświadczenia z okresu prenatalnego.

h. Odruchy wrodzone. Każdy odruch wrodzony powstaje w innym okresie życia wewnątrzmacicznego (na przykład odruch chwytny między 2. a 4. miesiącem, odruch pływania – między 4. a 5., połykania – między 4. a 8., odruch Moro – między 8. i 9.) Większość odruchów powstałych w okresie płodowym służy zachowaniu postawy, czynności wydzielniczej i obronnej89. Odruchów jest bardzo dużo i mają one różne znaczenie dla przetrwania, a więc relatywną wartość dla diagnozy schorzeń układu nerwowego.

i. Płciowość. W okresie życia wewnątrzłonowego kształtują się morfologiczne podstawy przyszłej aktywności płciowej człowieka. W zależności od rozwoju układu nerwowego i hormonalnego formuje się typ temperamentu seksualnego90. M. Hines91 zebrała literaturę dotyczącą wpływu prenatalnych hormonów na pewne różnice płciowe w zachowaniu ludzkim. Pozwalają one rozumieć neuronalną bazę behawioralnego dymorfizmu płciowego. Najlepiej znany jest wpływ prenatalnych androgenów na wydatkowanie energii fizycznej i zachowanie rodzicielskie, pielęgnacyjne. Hormony prenatalne więc nie tylko uczestniczą w rozwoju psychoseksualnego zróżnicowania człowieka, ale wywierają też wpływ na zróżnicowaną płciowo ekspresję zachowania92 i socjalizację93.

j. Pamięć. W okresie prenatalnym odnotować można również pierwsze przejawy przechowywania informacji. Uchwytne oznaki pamięci sięgają 7.-8. miesiąca życia94. Przejawiają się one w bezpośrednich wypowiedziach dzieci, zwłaszcza w zabawie, oraz w śnie i hipnozie dzieci i dorosłych95. Dziecko w 3. trymestrze ciąży jest zdolne przeżyć różne stany uczuciowe (na przykład radość, niepokój, lęk). Są one wywołane określonym w danej chwili układem hormonów organizmu matki i można je modyfikować za pomocą środków farmakologicznych96. Częste przeżywanie danego stanu emocjonalnego „nastawia” organizm dziecka do układu hormonów odpowiadającego tym emocjom. W ten sposób „pamiętane” przez organizm uczucia mają cechę względnej trwałości, wrodzonych predyspozycji do lękliwości lub radosnego wkroczenia w świat poza łonem matki.

W fazie prenatalnej tworzą się biologiczne uwarunkowania do kształtowania niektórych aspektów osobowości mających swe podłoże w strukturze i funkcji układu nerwowego. Ostatni trymestr ciąży jest okresem zdobywania przez dziecko doświadczenia, które stanowi predyspozycje osobowościowe do otwartości, zaufania, poczucia bezpieczeństwa i optymizmu.

Dorota Kornas-Biela „Z zagadnień psychologii prenatalnej” [w:] W imieniu dziecka poczętego, red. J. W. Gałkowski, J. Gula, R.-W. KUL, Rzym-Lublin 1988 r.

(źródło)


PRZYPISY

4 W. Fijałkowski. Dar rodzenia. Warszawa 1983.

5 B.   Michałowska.  Życie przed życiem.  „Przegląd Tygodniowy” 1984 nr 10 s. 14.

6 J.  W.   Still.  „Journal of Washington Academy of Science”  1969 vol. 59 s. 46.

7 H.  Hamlin. Life or death by EEG. „Journal of American Medical Association” 1964 vol. 190 s. 112-114.

8 Y.   Okamoto, T.   Kirikae.  Electroencephalographic studies on brain of foetus, of children of premature birth and new-born, together with a note on reactions of foetus brain upon drugs. „Folia Psychiatrica et Neurolo-gica Japonica” 1951 vol. 5 nr 2 s. 135-146.

9 Tamże s. 137.

10 A. H. Parmelee, M. D. Sigman. Perinatal brain development and behavior. W: Handbook of Child Psychology. Ed. P. H. Mussen. Vol. II: Infancy and Developmental Psychobiology. Ed. M. M. Haith, J. J. Campos. New York 1983 s. 97-155.

11 T.   Verny, J.   Kelly.  The Secret Life of the Unborn Child. New York 1981.

12 J. M e h l e r. Language related dispositions in early infancy. W: Neonate Cognition: Beyond the Blooming Buzzing Confusion.  Ed. J.  Mehler, R. Fox. Hillsdale 1985 s. 7-28.

13 A. Akmajian, R. A. Demers, R. M. Harnish. Linguistics: an Introduction to Language and Communication. London 19842; G. D. Rosen, A. M. Galaburda. Development of language: A question of asymmetry and deviation. W: Neonate Cognition s. 309-316.

14 D. Hooker. The Prenatal Origin of Behavior. Laurence 1952. Rela
cjonując te badania, pomijam kwestię ich oceny etycznej.

15 R. L. Floyd. Psychology of Life. Chicago 1963 s. 40.

16 B. T.  Heffernan. The Early Biography of Everyman. W: Abortion
and Social Justice. Ed. T. W. Hilgers, D. J. Horan. New York 1972 s. 14.

17 Zob. Flanagan 1973.

18 Zob. Fijałkowski 1983.

19 Heffernan 1972 s. 15-16.

20 Hooker 1952 s. 74, 80-83.

21 A. Amiel-Tison. Pediatrie contribution to the present knowledge on the neurobehavioral status of infant at birth. W: Neonate Cognition s. 374.

22 L. de Mause. The fetal origins of history. „Journal of Psychohistory” 1981 vol. 9 nr l s. 10-11.

23 B. J. Strojnowski. Psychologia fizjologiczna. Lublin 1981 s. 193

24 H. C. Lingren, D. Byrne. Psychology. Ań Introduction to a Behavioral Science. New York 1971; Fijałkowski 1983 s. 71.

25 O. Petre-Quadens [i in.]. Sleep in Pregnancy: Evidence of fetal sleep characteristics. „Journal of Neurological Science” 1967 vol. 4 s. 600-605.

26 Strojnowski 1981 s. 193.

27 Fijałkowski 1983 s. 74-75.

28 Verny, Kelly 1981 s. 42.

29 Tamże s. 37.

30 H. M. Li l e y. Modern Motherhood. New York 1969.

31 L. W.   Sontag.  Somatopsychics of personalny and body function. „Vita Humana” 1963 vol. 6 s. 1-10.

32 Wolański 1983 s. 512.

33 L. Kaczmarek. Nasze dziecko uczy się. mowy. Lublin 19773 s. 51.

34 L. B. Arey. Developmental Anatomy. Philadelphia 19546.

35 C.   Russel. Abortion: Does the fetus feal pain? „Washington Post” 1984 14 Feb. s. 16.

36 Liley 1969 s. 50.

37 de Mause 1981 s. 19.

38 Arey 1954; Flanagan 1973.

39 L.  Carmichael. Ontogenic development. W: Handbook of Experi-mental Psychology. Ed. S. S. Stevens. New York 1951.

40 Wolański 1983 s. 502.

41 Verny, Kelly 1981 s. 37.

42 Ch. M. Mistretta. Neurophysiological and anatomical aspects of taste development. W: Development of Perception. Psychobiological Perspectives. Vol. I. Ed. R. N. Aslin, J. R. Alberts, M. R. Petersen. New York 1981 s. 438.

43 Wolański 1983 s. 515.

44 Heffernan 1972 s. 19.

45 G.  Kołata. Studying learning in the womb. „Science” 1984 vol. 225 s, 303.

46 D. B. Chamberlain. The mind of the newborn: increasing evidence of competence.  Paper prepared for the 8th International Congress of The International Society of Prenatal Psychology. September 23 1986. Badgastein (Austria) s. 4.

47 Verny, Kelly 1981 s. 39-40.

48 de Mause 1981 s. 9.

49 R. B. Eisenberg. Auditory Competence in Early Life. Baltimore 1976; R. N. Aslin, D. B. Pisoni, P. W. Jusczyk. Auditory develop-ment and speach perception in infancy. W: Handbook of Child Psychology vol. II 1983 s. 573-687.

50 G. L. Streeter. Development of the auricle in the human embryo. „Contributions to Embryology” 1922 vol. XIV nr 69.

51 O. Spreen [i in.]. Human Developmental Neuropsychology. New York 1984 s. 38-39.

52 Kaczmarek l977 s. 51.

53 Flanagan 1973 s. 62.

54 J. Birnholz, J. B. Benacerrof. Make your baby a music-lover be-fore he’s bom? „American Health” 1984, Oct.; L. W. Sontag, R. F. Wallace. The movement response of the human fetus to sound stimuli. „Child Development” 1935 nr 6 s. 253-258.

55 Parmelee, Sigman 1983 s. 129.

56 Verny, Kelly 1981 s. 39.

57 Aslin, Pisoni, Jusczyk 1983 s. 602.

58 S. E. Armitage, B. A. Baldwin, M. A. Yince. The fetal sound environment of sheep. „Science” 1980 vol. 208 s. 1173-1174.

59 D.   Querleu,   K.   Renard.   Les perceptions audltives du foetus humain. „Medicine et Hygiene” 1981 vol. 39 s. 2102-2110.

60 Aslin, Pisoni, Jusczyk 1983 s. 603.

61 J. Bernard, L. W.   Sontag. Fetal activity to tonal stimulation A  preliminary   report.   „Journal of Genetic Psychology”   1947   vol.   70 s. 205-210.

62 A. W. Liley 1969; C. Wood. Weightlessness: Its implications for the human  fetus.   „Journal   of   Obstetrics   and   Gynecology   of  the   British Commonwealth” 1970 vol. 77 s. 333-336.

63 Ouerleu, Renard 1981.

64 A M. Anisfeld. Language Development. From Birth to Three. Hillsda-le 1984 s. 221.

65 Tamże s. 225-226.

66 Rosen, Galaburda 1985 s. 311.

67 W. K. Spelt. The conditioning of the human fetus in utero. „Journal of Experimental Psychology” 1948 vol. 38 s. 338-346.

68 L. W. Sontag, H. Newbery. Normal variations of fetal heart rate during pregnancy. „American Journal of Obstetrics and Gynecology” 1940 vol. 40 s. 449-452.

69 de Mause 1981 s. 9.

70 Zob. Verny, Kelly 1981 s. 22.

71 M. Clements. Observation on certain aspects of neonatal behaviour in response to auditory stimuli. The 5th International Congress of Psycho-somatic Obstetrics and Gynecology. Roma. Nov. 13-19th 1977.

72 Fijałkowski 1983 s. 78.

73 Verny, Kelly 1981 s. 28.

74 Fijałkowski 1983 s. 71.

75 Kołata 1984 s. 302.

76 L. Demany, B. McKenzie, E. Vurpillot. Rhythm perception in early infancy. „Naturę” 1977 vol. 266 s. 718-719.

77 Kaczmarek 1977 s. 51.

78 A. J. De Casper, W. P. Fifer. Of human bonding. Newborns prefer their mother’s voices. „Science” 1980 vol. 208 s. 1174-1176.

79 Kaczmarek 1977 s. 51.

80 Kołata 1984 s. 303.

81 Por. P. W. Jusczyk. Infant speech perception. A critical appraisal. W: Perspectives on the Study of Speech. Ed. P. D. Eimas, J. L. Miller. Hillsadale 1981 s. 113-164.

82 Por. Aslin, Pisoni, Jusczyk 1983.

83 B. K. Caparulo, D. J. Cohen. Developmental language studies in the neuropsychlatric disorders of childhood. W: Children’s Language. Vol. 4. Ed. K. E. Nelson. Hillsdale 1983 s. 445, 449-450.

84 Verny, Kelly 1981 s. 32-33.

85 Mehler 1985 s.  16-18;   Rosen,   Galaburda 1985 s. 310-311; Spreen [i in.] 1984 s. 52-53, 61-62; M.  Kinsbourne, M.  Hiscock. The normal and deviant development of functional lateralization of the brain. W: Handbook of Child Psychology vol. II 1983 s. 162.

86 Verny, Kelly 1981 s. 51-52.

87 J. Piaget. Narodziny inteligencji dziecka. Warszawa 1966.

88 R.D. Kent. Sensorimotor aspects of speach development. W: Development of Perception s. 166.

89 Wolański 1983.

90 Starowicz 1981 s. 44.

91 M. Hines. Prenatal gonada! hormones and sex differences in human beharior. „Psychological Bulletin” 1982 vol. 92 nr l s. 56-80.

92 A. A. Ehrhardt, H. F. Meyer-Bahlburg. Effects of prenatal sex hormones on gender-related beharior. „Science” 1981 vol. 211 nr 4488 s. 1312-1318.

93 M J. Money. Prenatal hormones and postnatal socialization in gender identity differentiation. Nebraska Syrnposium of Motivation 1973. Univ. of Nebraska Press. s. 221-225.

94 Fijałkowski 1983 s. 106.

95 Tamże s. 74: Chamberlain 1986.

96 Fijałkowski 1983 s. 72.

Dorota Kornas-Biela – doktor psychologii, wykładowca Instytutu Pedagogiki KUL oraz kilku ośrodków duszpasterskich. Przedmiot zainteresowania: psychologia i pedagogika osób niepełnosprawnych, psychologia i pedagogika prenatalna, psychologia prokreacji, psychologia rodziny, wychowania seksualnego; autorka książek Wokół początku życia ludzkiego (1993, 2002) i Psychologiczne problemy poradnictwa genetycznego i diagnostyki prenatalnej (1996), redaktor książek: Osoba niepełnosprawna i jej miejsce w społeczeństwie (1988), Oblicza macierzyństwa (1999), Rodzina: źródło życia i szkoła miłości (2000), Oblicza dzieciństwa (2001), Oblicza ojcostwa (2002); autorka ponad 100 artykułów naukowych i ok. 150 popularno-naukowych, recenzji, ekspertyz i przedmów do książek; czynny uczestnik ponad 100 międzynarodowych i krajowych konferencji naukowych; organizator licznych sesji i szkoleń; członek kilku towarzystw krajowych i zagranicznych, popularyzator wiedzy naukowej poprzez współpracę z mediami.

__________________________________________________________________

Polecamy filmik:
ŻYCIU ZAWSZE TAK!

Opracowanie:

Polska Federacja Ruchów Obrony Życia
www.prolife.com.pl

Polskie Stowarzyszenie Obrońców Życia Człowieka
www.pro-life.pl

__________________________________________________________________

Pierwsze rozmowy z dzieckiem

Od chwili zaistnienia człowiek jest osobą. Wynika to z przynależności do gatunku homo sapiens. Nie można być – w zależności od fazy rozwojowej – bardziej lub mniej osobą. Właśnie dlatego zwracamy się do poczętego dziecka słowem TY, skoro tylko dotrą do matki sygnały wychodzące od niego już na etapie zagnieżdżania się w błonie śluzowej macicy. Od początku to ktoś, a nie coś.

Dziecko w łonie matki żywo oddziaływuje na kontakt z obojgiem rodziców (pośredni kontakt z ojcem ma od początku duże znaczenie), jeszcze zanim potwierdzą to „nadawane” przez nie odpowiedzi. Uczy się łatwo i szybko, skrzętnie gromadzi różne doznania i przeżycia, przetwarza je i utrwala w podświadomości.

Kontakt rodziców z dzieckiem w wewnątrzmacicznej fazie jego rozwoju może być bardzo konkretny i bliski. Daje temu wyraz relacja przekazana Szkole Rodzenia przez młode małżeństwo: Monikę, Polkę, śpiewaczkę operową, i Josefa, Czecha, inżyniera budowlanego:

„Dopiero od połowy szóstego miesiąca jesteśmy wszyscy troje stale razem. Do tej pory każdego tygodnia musiałam wyjeżdżać do odległej uczelni. Mogłam się przekonać, że dziecko nasze dobrze znosi jazdę pociągiem, ale nie lubi podróżować autobusem. Odkąd jesteśmy w komplecie, wykształciły się pewne zwyczaje, do których należy codzienna rozmowa taty z dzidziusiem. Wieczorem, zanim zaśniemy, mąż układa ręce „w trąbkę” i opowiada Bobaskowi różne rzeczy. Tłumaczy mu przede wszystkim, że jego pierwsze słowo powinno brzmieć „Tata”. Bardzo mnie to bawi, równocześnie sama jestem ciekawa efektu tych sugestii. Dzidziuś bardzo lubi te rozmowy, słucha z dużą uwagą i zainteresowaniem. Jak się okazało, stały się one istotnym elementem jego życia”. O tym opowie jednak sam ojciec: „Już od początku dziecko dawało znać o sobie, przede wszystkim poprzez zmiany w zachowaniu się żony. Jej reakcje na niektóre, zdawałoby się, normalne zwroty w rozmowie stały się bardzo wyostrzone. Nie znosi żadnych uwag na temat naszego potomka, za wyjątkiem superpozytywnych. Godzi to głównie w jej brata, mającego specyficzne poczucie humoru. Dialog Moniki z dzieckiem zaczął się dużo wcześniej niż mój. Do mego prawdziwego kontaktu z naszym Bobaskiem doszło dopiero wtedy, gdy po raz pierwszy poczułem, jak porusza się w brzuchu Moniki. Od tego momentu zacząłem go uczyć mojego głosu i rozmawiałem z nim, kiedy tylko miałem potemu okazję – zwłaszcza wieczorem, kiedy kładliśmy się spać.

Był to czas, kiedy żona studiowała w Dreźnie, a ja mieszkałem i pracowałem w Libercu, w Czechosłowacji. Widywaliśmy się więc stosunkowo rzadko. Jednakże, kiedy tylko byliśmy razem, starałem się powracać do rozmowy z Bobaskiem. Od czerwca mieszkamy razem, więc okazji do rozmów jest o wiele więcej. Wydaje mi się, że dziecko przyzwyczaiło się już do mnie. Na dźwięk mego głosu uspokaja się, przechodzi mu nawet czkawka. Bywa, że interweniuję na prośbę żony, gdy dziecko zbytnio dokucza jej swoją ruchliwością. Podoba mu się, kiedy dotykam brzucha Moniki. Pod ręką wyczuwam wówczas górkę – to Bobasek wypina pupkę, dopominając się o głaskanie. Również kiedy Monika leży obok mnie lekko dotykając mnie swoim brzuchem, dzidziuś zawsze przysuwa się trochę bliżej”.

Monika kontynuuje opowiadanie:”W połowie siódmego miesiąca mąż musiał wyjechać na kilka dni. Pierwszego dnia Dzidziuś zaczął przejawiać niepokój, bardzo często i niecierpliwie kopał. Podobnie zachowywał się, gdy mu coś dokuczało, albo było mu niewygodnie i domagał się, żebym zmieniła pozycję. Tym razem jednak nie mogłam go uspokoić. Nie skutkowały przemowy, trzymanie ręki na brzuchu, zmiana ułożenia ciała. Nie pomagało nic. Powoli zaczynałam domyślać się, o co mu chodzi. Było to po prostu upominanie się o codzienną rozmowę z ojcem. Nie byłam w stanie wytłumaczyć mu, że jest ona niemożliwa. Przez cały wieczór domagał się spotkania z tatą, częstując mnie silnymi kopnięciami. Następnego dnia Dzidziuś ponowił próby, ale szybko zrezygnował. Zapewne doszedł do wniosku, że nic nie osiągnie. Po paru dniach, kiedy Dziecko pogodziło się już całkiem z nową sytuacją, na kilka dni mąż wpadł do domu. Oczywiście nie zapomniał zamienić kilku słów z Bobaskiem. W brzuchu poczułam bardzo powolny ruch, a potem napięcie, jakby Dzidziuś wsłuchiwał się i nie bardzo wierzył własnym uszom. Po chwili zaczął niemal skakać dając do zrozumienia, że cieszy się z jego powrotu. Przed kolejnym wyjazdem męża spodziewałam się podobnej reakcji, ale rzeczywistość okazała się inna. Już na dwa dni przed mającym nastąpić rozstaniem byłam podenerwowana i Dzidziuś dobrze rozumiał przyczynę. W przeddzień wyjazdu taty, najwidoczniej na znak protestu, skopał mnie usiłując jakby w ten sposób go zatrzymać. Pomyślałam wówczas: co będzie po wyjeździe męża? Tymczasem nie było nic. Kiedy zostaliśmy sami, Bobasek zupełnie znieruchomiał. Zaniepokoiłam się, gdyż zawsze był taki ruchliwy. Posmutniał i nie dawał żadnych oznak radości. Żal mi go było i wreszcie znalazłam coś na pocieszenie. Dotychczas, kiedy wypinał mocno pupkę, wystarczał lekki ucisk i Dzidziuś posłusznie ją chował. Kiedy jednak zaczynałam to miejsce masować, pupka sama wsuwała się pod rękę, najwyraźniej po to, żeby ją głaskać. No i bardzo szybko nauczył się, że wystarczy się napiąć i Mama pomasuje. Teraz dopomina się o to często.

Po przyjeździe mąż dołączył się do tych zabaw i oboje zaczęliśmy Bobaska sprawdzać. Na przykład mąż głaskał go przez chwilę, a potem pozostawiał na brzuchu rękę nieruchomą. Za moment Dzidziuś „podstawiał się” stanowczym ruchem, dopominając się o głaskanie. Kiedy mąż zaczyna z nim rozmawiać, Bobasek wierci się przez chwilę, jakby chciał szukać najlepszej pozycji do słuchania, potem już ani drgnie, aby nie uronić ani jednego słowa taty. Dla sprawdzenia reakcji mąż zaczął mówić, kierując głos do innej części brzucha. Za chwilę zakotłowało się i Dzidziuś błyskawicznie zmienił pozycję. Gdy wystąpi szczególnie silna czkawka, Dziecko bardzo się denerwuje. Po każdym czknięciu wierci się niespokojnie, chcąc temu zaradzić. Postanowiliśmy zająć go jakąś ciekawą rozmową. Najlepszy efekt uzyskiwał mąż. Gdy zaczynał do niego mówić, Dzidziuś przestawał się kręcić i uważnie słuchał. Po chwili czkawka mijała”.

Pedagogika prenatalna jest dziedziną nową, jeszcze nie ujętą w uporządkowaną dziedzinę wiedzy i praktyki. Świeżość i autentyczność doświadczeń podejmowanych przez inteligentnych i wrażliwych rodziców zapewni jej prawidłowy i szybki rozwój. Zgromadzenie wielu tego rodzaju doświadczeń umożliwi naukowcom opracowanie uzyskanego materiału, przeprowadzenie analizy i dokonanie uogólnień.

prof. Włodzimierz Fijałkowski
lekarz ginekolog-położnik, twórca polskiego modelu Szkoły Rodzenia
(źródło)

__________________________________________________________________

Rodzicielstwo przed urodzeniem dziecka

Gdy mowa o wychowaniu dziecka w wewnątrzmacicznym okresie jego życia, niektórzy traktują to jako żart. Tymczasem dla ludzi nauki zainteresowanych tą tematyką, a także dla tych wszystkich, którzy są zrzeszeni w Stowarzyszeniu Na Rzecz Naturalnego Rodzenia i Karmienia jest to rzeczywistość, która podlega badaniu i na temat której gromadzi się coraz to nowe doświadczenia. Od trzech lat działa i rozwija się Towarzystwo Edukacji Prenatalnej, utworzone przy Wydziale Pedagogiki Uniwersytetu Gdańskiego. Tak więc problematyka wychowania człowieka w okresie prenatalnym toruje sobie drogę w świadomości coraz szerszych kręgów społecznych i zyskuje prawa obywatelskie. W wywiadzie, jakiego udzielił już w 1974 r. dr David Cheek, położnik i czołowy psychoterapeuta Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu w San Francisco, znalazło się znamienne stwierdzenie: „Minuta wychowania dziecka w okresie wewnątrzmacicznym warta jest miesiąca jego kształcenia po urodzeniu”.

Już wtedy lekarz ten zalecał podawać dziecko matce zaraz po urodzeniu i przykładać do piersi. Zauważył, że „dziecko od razu odczuwa potrzebę bliskości matki. Natomiast pomysł, żeby ojcu kazać czekać w hallu, jest strasznym ciosem dla dziecka. Kilku moich pacjentów (chodzi o osoby dorosłe leczone hipnozą) rozpłakało się wspominając przeżycia z okresu porodu, kiedy stwierdzili oni, że ojca nie ma w pobliżu. Dziecko dość długo słyszało głos ojca przez powłoki brzuszne matki – przynajmniej przez 6 tygodni poprzedzających poród – i jeśli teraz, w czasie porodu go nie ma, noworodek może może mieć poczucie odrzucenia. Kiedy mąż wkracza wreszcie na scenę, powinien przemawiać do dziecka tak samo bezpośrednio, jak do żony”.

Przytoczony fragment tego wywiadu znajduje się w książce wybitnych lekarzy amerykańskich, L. B. Shettlesa i D. Rorvika, która ukaże się już wkrótce nakładem Instytutu Wydawniczego PAX pod znamiennym tytułem: „Życie przed życiem” („Rites to Life”, Nowy Jork 1983 r.).

Dr Landrum B. Shettles jest jedną z czołowych postaci zachodniej półkuli, uznających godność życia ludzkiego od chwili poczęcia. Jest pierwszym uczonym, który przed 20 laty dokonał u człowieka zapłodnienia pozaustrojowego. Po upływie czasu krytycznie ocenił swe poczynania ze względu na instrumentalne traktowanie i szafowanie życiem poczętej istoty ludzkiej. W swej książce pod tytułem „From Conception to Birth” („Od poczęcia do narodzin”), wydanej w Nowym Jorku w 1971r., zaś w polskim tłumaczeniu przez Państwowy Instytut Wydawnictw Lekarskich przed 10 laty, autor zamieścił kategoryczne stwierdzenie:

„Ani myśli, ani przeżycia matki nie mogą oddziaływać na płód. Dziecko jest wytworem swoich genów. Ponieważ nie istnieją połączenia nerwowe między matką a płodem, nie jest też możliwe aby jakiekolwiek jej odczucia mogły być przekazane bezpośrednio dziecku”.

W książce z 1983r., o której wspomniałem wcześniej, dr Shettles pisze, że od czasu napisania swej poprzedniej książki zmienił zdanie i negatywnie ocenił swe dawniejsze stwierdzenie. Sprostowuje je następująco: „Zarówno nowe odkrycia, jak i właściwa interpretacja wcześniejszych badań pozwoliły stwierdzić, że myśli i przeżycia matki podczas ciąży mogą mieć i mają wpływ na rozwijające się dziecko … tak w dobrym, jak i w złym kierunku”. Szkoda, że Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich nie wydał tej książki, bo umożliwiłoby to czytelnikom jego dawniejszego dzieła dowiedzenie się o aktualnym spojrzeniu autora na sprawę oddziaływania pomiędzy matką i dzieckiem w okresie prenatalnym. Dobrze, że Instytut Wydawniczy PAX podjął się tej roli. Każdy ma prawo do błędu, chociaż błąd może mieć poważne konsekwencje. Jednakże człowiek zachowujący intelektualną i moralną uczciwość posiada szczególną mądrość, która objawia się po „nawróceniu”. Niech zaświadczą to własne słowa autora: „Każdego roku pisze się miliony słów oraz wydaje miliony dolarów na badanie i rozwiązywanie problemów psychologii niemowląt, dzieci opóźnionych w nauce, przestępczości nieletnich, samobójstw wśród młodzieży itp. Stale i bezowocnie podejmowane są wysiłki dla zwalczania aspołecznych oraz przestępczych zachowań wciąż rosnącej liczby nieletnich, a także dorosłych. Nadal jednak mało lub wcale nie zwraca się uwagi na jedyny okres w życiu, kiedy zaburzeniom osobowości można skutecznie zapobiegać: okres od poczęcia do urodzenia…”

„…Jeśli zaprzyjaźnimy się z naszymi dziećmi zanim się urodzą, zyskamy bardziej przyjazny świat, a wszystko to będzie nas kosztowało tylko odrobinę czasu i odrobinę miłości”. Najmłodsza gałąź pedagogiki, pedagogika prenatalna, wprowadza „najmłodszych” rodziców (najmłodszych młodością ich wewnątrzmacicznego dziecka) w kolorowy świat przeżyć i doznań związanych z owym szczególnym dialogiem, który zaczyna się jeszcze przed poczęciem, bo na etapie „zaproszenia” dziecka do przyjścia na świat. Rodzice ci nie kojarzą powiedzenia „przyjście na świat” ze znalezieniem się dziecka poza łonem matki. Świat wnętrza macicy jest w takim samym stopniu światem realnym dla nich, jak i dla ich dziecka, które przecież żyje w nim przez długich 38 tygodni.

Edukacja prenatalna wyzwoli nas z określeń, które upodobał sobie nasz język. Mówimy o dziecku „nie narodzonym”, jakbyśmy chcieli koniecznie podkreślić nierealność jego istnienia. Mówiąc o „dziecku poczętym”, czy o „dziecku w pierwszej, wewnątrzmacicznej fazie życia” otwieramy się na dialog, który pełni funkcję pedagogiczną.

W bieżącym roku tylu polskich uczonych wypowiedziało się przeciw realności życia poczętego dziecka w trosce o dorównanie Zachodowi, że ze szczególną satysfakcją podkreślić należy wkład takich ludzi Zachodu, jak dr L.B. Shettles w ugruntowaniu wiedzy naukowej o znaczeniu dialogu z poczętym dzieckiem od najwcześniejszej fazy jego wewnątrzmacicznego rozwoju.

Skoro mowa o ludziach Zachodu, przytoczę treść wypowiedzi wybitnego francuskiego genetyka, prof. dr J. Lejeuna na temat: od kiedy człowiek? Nie zanotowałem jej, więc wyrażę to własnymi słowami. Nowopowstała zygota ludzka jest indywidualnością niepowtarzalną ze względu na jedyny w swym kształcie kod genetyczny. Jeśli ktoś postawi pytanie o duszę, jest to właśnie ten moment, w którym jest sens mówić o animacji. Zarodek ludzki jest od początku osobą. Wyobraźmy sobie – co w dobie rozwoju elektroniki nie jest trudne – że zygota przypomina maleńki magnetofon, który jest wyposażony w kasetę z taśmą. Pustą czy nagraną? Starożytni mawiali, że urodzony człowiek jest to „tabula rasa”, czyli „niezapisana tablica”. My dzisiaj wiemy bez wątpienia, że chodzi tu o taśmę „nagraną”, czyli zawierającą całkowity zapis informacji genetycznej o człowieku. Chwila połączenia się rodzicielskich komórek rozrodczych oznacza moment włączenia przycisku. Od tej pory zaczyna się odtwarzać cały bieg życia nowopowstałego człowieka.

Edukacja prenatalna stała się wyodrębnioną dziedziną badań naukowych. Pełni ona ważną rolę społeczną, gdyż toruje drogę upowszechnianiu idei wychowywania dziecka w najbardziej wrażliwym i chłonnym okresie życia: w czasie 38 tygodni rozwoju poprzedzającego jego wejście w zewnętrzny świat. Zapamiętajmy: „Minuta wychowywania dziecka w okresie wewnątrzmacicznym warta jest miesiąca jego kształcenia po urodzeniu”.

prof. Włodzimierz Fijałkowski
lekarz ginekolog-położnik, twórca polskiego modelu Szkoły Rodzenia

(źródło)

__________________________________________________________________

Miłość od poczęcia

Współcześni rodzice coraz częściej chcą wziąć odpowiedzialność za dziecko i cieszyć się nim od pierwszych chwil jego istnienia. Coraz bardziej uświadamiamy sobie bowiem, że dojrzała miłości rodziców powinna wyprzedzać pojawienie się dziecka. To ona powoduje, że pojawia się u nich gotowość do tego, aby powołać do życia, przyjąć i wychować dziecko. Dziecko rosnące w łonie matki wymaga ogromnej troski, ofiarności i czułości oraz ich ciągłego współdziałania w okresie prenatalnym. Ta faza życia ma ogromne znaczenie dla prawidłowego rozwoju dziecka.

Jeśli jesteś, kocham cię

Psychologia prenatalna dostarcza wiedzy na temat działań, jakie powinni podjąć rodzice, aby stworzyć dziecku w wewnątrzmacicznej fazie życia warunki do najlepszego rozwoju. Informuje jednocześnie o czynnikach go zaburzających. Świadomość ta pomaga wielu młodym rodzicom. Szkoda, że nie jest ona jeszcze powszechna… Smuci fakt, że niektóre dzieci poczynają się przypadkowo – nie na fundamencie miłości rodziców, ale na emocjach. Dramatyczny to początek, kiedy zamiast miłości, czułości i troski dziecko spotyka się z egoizmem, obojętnością, a często i niechęcią. To tak jak gdyby d,woJe ludzi nie zdawało sobie sprawy z faktu, że współżyjąc ze sobą w okresie płodnym, wysyłają dziecku zaproszenie do życia. W ich świadomości współżycie seksualne i prokreacja nie łączą się ze sobą. Dość skutecznie rozłączono te pojęcia poprzez niektóre publikacje, filmy etc. Jakże zatem rodzice mogą cieszyć się pojawieniem się dziecka, skoro są zaskoczeni, często zajęci czymś innym, czasami nawet przerażeni?

Bez świadomości własnej płodności nie możemy zaplanować przyjścia dziecka, przygotować się na to ważne spotkanie. Jednak musimy pamiętać, że decyzję ostateczną o odpowiedzi na wysłane „zaproszenie” podejmuje Stwórca. Rodzice tylko wyrażają gotowość na przyjęcie dziecka. Ważne jest to, że od początku mogą go otoczyć swoją miłością, przygotować miejsce na jego kilkumiesięczny pobyt. Mogą zmienić swój tryb życia, jeśli był nieregularny. Jeśli kobieta paliła papierosy, może i powinna przestać na kilka miesięcy przed poczęciem dziecka. Powinna też unikać alkoholu, nieprzespanych nocy, niepotrzebnego zażywania leków, prześwietlania promieniami Rentgena.

Zanim rodzice dowiedzą się o decyzji Stwórcy, minie około dwóch tygodni. Wg Włodzimierza Fijałkowskiego rodzice w tym czasie mogą już mówić: „Jeśli jesteś, to cię kocham„. Po 16 dniach od momentu owulacji można skreślić „jeżeli” i powiedzieć po prostu „kocham cię” – jeśli zamiar rodziców był zgodny z zamiarem Stwórcy.

Jeśli ludzie nie są świadomi swojej płodności, to najczęściej dowiadują się o dziecku, gdy ma ono już co najmniej trzy tygodnie. Dziecko zdążyło już przebyć długą drogę do wnętrza macicy i zagnieździć się w niej. Nie dość, iż nie było ono dotychczas kochane, to jeszcze teraz jego sytuacja jest niepewna. Co zrobi mama? Jak zachowa się tata? Czy pokochają swoje maleństwo? Ile czasu potrzeba im na oswojenie się z jego obecnością? Czy potrafią zweryfikować swoje życiowe plany, uwzględniając jego obecność?

Stres, który przeżywa dziecko w związku z negatywną postawą matki odbija się na jego rozwoju. Często u tych dzieci występują wady wrodzone powstałe w czasie organogenezy, a dotyczące zwłaszcza serca i ośrodkowego układu nerwowego. Wyższy jest także odsetek poronień samoistnych. Obserwuje się ponadto wzrost częstości obumarcia płodu. Dziecko płaci ogromną cenę za niedojrzałość do rodzicielstwa, egoizm i niechęć swoich rodziców. Starają się oni wprawdzie to zrekompensować, ale nie wszystko da się nadrobić.

Przed przyjściem gościa

Francis Maziere opisała zwyczaje tubylców w Gabonie. Odkryła ona, że przed poczęciem dziecka zachowują się oni w sposób szczególny. Miesiąc poprzedzający poczęcie nie współżyli ze sobą. Było to częścią przygotowania do przyjęcia dziecka. Kobiety chodziły na piętach, co miało symbolizować dążenie do oderwania się od rzeczy materialnych. Zmieniły się także stosunki między małżonkami. Przez dziewięć miesięcy rozwoju wewnątrzmacicznego małżonkowie nie mogli wypowiadać wulgarnych i niemiłych słów. Wierzyli, że to może zaszkodzić ich dziecku. Co za intuicja! Jaka ogromna mądrość! Chodzenie na piętach dawało czytelny sygnał dla innych członków wspólnoty. Dzięki temu mieli oni szansę na zmianę postawy wobec kobiety przygotowującej się na przyjęcie dziecka. Można by było uniknąć wielu stresujących sytuacji, gdyby wszyscy byli życzliwi wobec kobiety. Każdy stres przeżywany przez matkę wywołuje nadmierne wydzielanie katecholamin, substancji przekazywanej dziecku przez łożysko. Działanie „hormonu stresu” może u dziecka objawiać się tachykardią [przyspieszona praca serca – przyp. red.] i anormalną gestykulacją. Zatem nawet jeśli dziecko nie wie, czego dotyczy stres, przeżywa go wraz z matką i odczuwa do głębi.

Wspaniały świat zmysłów

Dziecko od początku jest istotą aktywną i samosterowną. Radzi sobie z trudnościami, potrafi przystosować się do zmiennych warunków życia łonowego. Reaguje na dotyk, zmiany temperatury i natężenia światła, słyszy, uczy się, nabywa pewnych nawyków. Aby nawiązać dialog z dzieckiem we wnętrzu matczynego łona, powinniśmy zrozumieć jego sensorykę w tym okresie. Dotyk jest pierwszym i bardzo ważnym zmysłem w fazie prenatalnej. Pierwsze wrażenia dotykowe docierają do niego, gdy porusza się w łonie matki. Także wtedy, kiedy mama rusza się, otaczające dziecko wody płodowe dostarczają mu przyjemnych odczuć.

Zmysł równowagi mieści się głównie w uchu wewnętrznym. Dzięki niemu nawet wtedy, gdy nasze oczy są zamknięte wiemy, czy stoimy, leżymy, poruszamy się, czy trwamy w bezruchu. Zmysł ten rozwija się od 8 tygodnia. Każda mama doświadczyła spokoju dziecka w czasie, gdy sama chodziła. Natomiast dziecko na ogół jest aktywne ruchowo wtedy, gdy mama siedzi lub leży. Tryb życia matki jest zatem bardzo ważny dla prawidłowego rozwoju dziecka. Zbyt aktywna matka ogranicza dziecku możliwość aktywności ruchowej. Bezruch czy przedłużany odpoczynek, jeśli nie ma specjalnych wskazań lekarskich, jest też niekorzystny ze względu na niedostateczną stymulację zmysłu równowagi. Trzeba zatem robić wszystko, aby mama w stanie odmiennym żyła w harmonii.

Niezwykle ciekawe jest to, że dzieckp w łonie matki odczuwa smaki i zapachy. Trudno w to uwierzyć tym, którzy sądzą, że smak poznaje dziecko dopiero przy pierwszym karmieniu, a zapachy – przez oddychanie. Jednak zmysły te nie są związane bezpośrednio z jedzeniem i oddychaniem, lecz kierowane są mechanizmem chemicznym. Kubki smakowe pojawiają się około 12 tygodnia życiaZapach wydzielany przez płyn owodniowy zależy między innymi od rodzaju przypraw stosowanych w diecie matki. Wydaje się, że węch w czasie ciąży pełni rolę „nitki Ariadny”, która po urodzeniu pozwoli dziecku odnaleźć tę, która karmi i poczuć się bezpiecznie w nowym nieznanym otoczeniu. Dziś wiemy także, że dziecko ma swoje preferencje, jeśli chodzi o smaki. Najbardziej lubi smak bananów i wanilii. Nie lubi zapachu zgniłych jaj oraz ryb. wewnątrz-macicznego. Węch zaczyna rozwijać się jeszcze wcześniej, około 9 tygodnia. A pierwsze receptory powonieniowe dają się zauważyć około 11 tygodnia.

Dzięki wrażliwości słuchowej dziecko może słyszeć głos matki, ojca i rozpoznać ich po urodzeniu. Reaguje na bodźce słuchowe od 26 tygodnia ciąży. Silny hałas powoduje przyspieszenie rytmu serca, a także ruchy i ogólny niepokój. Dziecko słyszy różne dźwięki. Przede wszystkim te, które pochodzą z brzucha matki: odgłosy bicia serca oraz dźwięki płynące z przewodu pokarmowego. Rytm uderzeń serca jest dla dziecka wyrazem stałości i bezpieczeństwa środowiska wewnętrznego. Po urodzeniu zmniejsza stres porodowy i uspokaja. Dlatego tak ważne jest, aby dziecko mogło znaleźć się przy mamie, aby mogło usłyszeć znany mu z okresu prenatalnego rytm jej serca. Nie tylko te dźwięki dziecko zapamiętuje. Muzyka to wyjątkowy rodzaj dźwięków. Dzieci w trzecim trymestrze i w tej dziedzinie mają swoje preferencje. Wolą słuchać Vivaldiego i Mozarta niż Brahmsa i Beethovena. Na ogół nie lubią muzyki rockowej.

Słuch odgrywa w okresie prenatalnym znaczącą rolę w rozwoju mózgu, podczas gdy zmysł wzroku tak istotnej roli w tym czasie nie spełnia. Dziecko reaguje gwałtownym ruchem, gdy przyłoży się źródło światła do brzucha. Jednak doświadczenia wzrokowe nie biorą praktycznie udziału w relacji matka – dziecko. Dopiero po urodzeniu spojrzenie stanie się nierozłączną częścią związku dziecka z matką.

Wiadomości o rozwoju i działaniu zmysłów dziecka w fazie prenatalnej są dla jego rodziców bardzo ważne. Trudno jest nawiązać kontakt z istotą, o której się nic nie wie, której odczucia i reakcje są nieznane. Jeśli zrozumiemy sytuację dziecka w łonie matki, łatwiej nam będzie zrozumieć jego potrzeby. Wystarczy wyjść na spotkanie swojemu dziecku, myśleć o nim, mówić do niego, dotykać je. Pamiętać, że ono potrzebuje zarówno naszego ruchu, jak i odpoczynku. Wiedzieć, że pewne dźwięki, smaki i zapachy są dla niego przyjemne, a inne nie. Wsłuchanie się w swoje dziecko pomoże zbliżyć się do niego i pokochać takim, jakim jest.

Pełny tekst został zamieszczony w publikacji
„Studium Rodziny” wydanym przez Oficynę
Współczesną, Poznań 1999.

GŁOS DLA ŻYCIA
nr 3(44) maj/czerwiec 2000
(źródło)

__________________________________________________________________

Aborcja i samobójstwo wspomagane- nic specjalnego

Wstęp

Aborcja i wspomagane samobójstwo zazwyczaj są bronione razem. Oba zjawiska są podpinane przez ideologicznie mówiąc słowo „wybór”. Jest trudnym do wyobrażenia aby zwolennik ruchu pro-choice chwalił jedno zjawisko a potępiał drugie z tych zjawisk.

Kevin Yuill1stwierdził, że zwolennicy aborcji niekoniecznie muszą popierać samobójstwo z asystą. Jego stwierdzenie zakończyła teza, że jakoby „ci, którzy naprawdę za życiem muszą popierać prawa do aborcji, a zarazem odrzucać kampanię na rzecz samobójstwa z asystą lekarza”.

Co autor powiedział

Yuill nie widzi żadnego związku między aborcją a samobójstwem wspomaganym. Zgodnie z tradycją ruchu pro-choice rysuje zwolenników obrony życia jako histeryków, którzy pytają ze strachem „kto będzie następny”.

Jego pierwszy argument polega na ukazaniu aborcji jako rzeczywistego żądania bardzo wielu kobiet, bo bez aborcji „ogromna liczba kobiet zostanie ukarana dziećmi, których nie chciały”. Porównuje to z liczbą 4000 pacjentów z Holandii, którzy otrzymali śmiertelny zastrzyk.

Dalej oskarża przeciwników aborcji a z drugiej strony zwolenników samobójstwa wspomaganego o redefinicję życia ludzkiego, która się łączy według niego zarazem z pomniejszeniem jego wartości. Ci którzy są za samobójstwem wprowadzają według niego pojęcie jakości życia, poniżej której życie staje się bezwartościowe. Ci którzy sprzeciw aborcji według niego sprowadzają życie do determinanty jedyni biologicznej, nie rozróżniając potencjalnego życia od jego „aktualnej” wersji. Ale centralnym jego argumentem jest stwierdzenie, że eutanazja i wspomagane samobójstwo łączy się ze śmiercią, tymczasem aborcja z życiem : „przekładanie życia kobiety nad życie płodu”.

Analiza etyczna

Yuill myli się w wielu kwestiach. Nie rozpoznaje bowiem wspólnego podłoża obu sytuacji (aborcji i wspomaganego samobójstwa), podkreślając wybór, błędnie uważa, że śmierć może być rozwiązaniem pewnej sytuacji.

Wysoki popyt na aborcję

Yuill błędnie oblicza liczbę ofiar holenderskiej eutanazji na 4000 pacjentów rocznie. Niejeden może spytać ile pacjentów ginęło zanim oficjalnie zalegalizowano eutanazję. W każdym razie zabijanie na żądanie pochłania więcej ofiar niż chcieliby jej zwolennicy.2

Prośba i żądanie nie może być podparciem argumentów na polu etyki. Yuill, który chce mówić w imieniu 150 tys. Kobiet brytyjskich, które dokonują aborcji W Zjednoczonym Królestwie zapomina , że za każdą aborcję ktoś zapłacił i ktoś na niej zyskał. Aborcja stała się wielkim biznesem.

Argumentacja Yuilla, która przekonuje że bez aborcji wiele kobiet będzie nieszczęśliwa z niechcianymi dziećmi, to typowy argument zwolenników przerywania ciąży, który polega na zawyżaniu wszelkich statystyk aborcji. Entuzjazm na rzecz paw aborcyjnych, ignoruje każdą historię, która się kryje za taką decyzją. Dlaczego tak wiele młodych dziewczyn, są seksualnie aktywne z mężczyznami, którzy je później nie wspierają? Dlaczego często dziecko jest widziane jako antyteza ich aspiracji? Jaka pomoc jest najlepsza dla biednej rodziny, by mogła utrzymać kolejnego potomka?

Aborcja i eutanazja tworzy swój własny rynek, ich dostępność tworzy czasem obowiązek aportowania i obowiązek umierania. Chorzy, starzy i niepełnosprawni mogą czuć usprawiedliwienie i zachętę do swojej decyzji samobójstwa jeśli eutanazja i wspomagane samobójstwo będzie legalne. Młode, pracujące lub ubogie kobiety mogą czuć zachętę w postaci prawa, jeśli aborcja będzie legalna, co będzie uzasadnieniem tezy, że dziecko jest dla tych kobiet nieszczęściem.

Obniżenie wartości życia ludzkiego

Yuill ma rację, że idea jakości życia ludzkiego obniża jego wartość. Natomiast nie można się zgodzić jego typowym dla zwolenników wyboru błędem, przeciw biologicznym dowodem, wskazując że nienarodzony jest jedynie życiem potencjalnym. To chowanie głowy w piasek, maskarada, która ma ukryć argument filozoficzny, który zwolennik aborcji chce podnieść.

Aborcja jest pro-life?

Stosuje też wybieg, zamianę znaczeń, nazywając aborcję czymś za życiem, czymś co jest pro-life. Oczywiście zazwyczaj dokonując lub nie dokonując aborcji kobieta pozostaje wciąż żywa. Obóz wyboru ignoruje natomiast trudności psychologiczne, które są połączone z niechcianą ciążą- oferując aborcję, zamiast pomocy i nadziei. Faktem jest, że bezsilność dominuje w obu zjawiskach. W obu wybierana i przekładana jest śmierć nad życie. Zamiast powiększać brak nadziei chorego i propagując śmierć w prawie, można by powiększać dobrostan zarówno kobiety w ciąży jak i osoby ciężko chorej (polepszenie jego stanu nie musi oznaczać jego zabicie).

Kto będzie następny

Yuill mówi, że zwolennicy pro-life twierdzą, że aborcja i eutanazja zagraża każdemu. Aktywiści pro-choice zabezpieczają samych siebie- ich życie nie zostanie zabrane bez ich zgody.

Jednak „wybór” z jego ciągle ograniczaną definicją osobowości popycha granice coraz dalej. Już nie tylko ci którzy się nie urodzili, albo są blisko śmierci są zagrożeni śmiercią bez ich zgody.

W USA zakaz aborcji przez częściowe urodzenie spotkał się z dużą opozycją zwolenników ruchu wolnego wyboru, który uważali, że stanowi on zagrożenie dla praw aborcyjnych. W wielu stanach USA zabija się noworodki, które przeżyły aborcję. Są one nadal bez ochrony prawnej. W Chinach noworodki płci żeńskiej często są zabijane lub pozostawiane na śmierć w imię idei ograniczania populacji i walki z przeludnieniem. W Holandii w 1999 blisko 900 pacjentów zostało zabitych bez swojej zgody, tylko dale tego, że lekarze uznali, że cierpią. 3 Holenderski minister zdrowia zaproponował eutanazję dla wszystkich zmęczonych życiem. Pytanie kto następny nie jest motywowane strachem o własne życie, lecz bardziej obawą o życie każdego członka ludzkiego gatunku zagrożonego ideą wyboru.

Za SPUC

1 Yuill, Kevin “Why those who favour abortion rights should oppose the legalisation of assisted suicide”, Pro-Choice Forum 31/8/01 http://www.prochoiceforum.org.uk/comm79.asp

2 W 1995 roku w Holandii dokonano 3600 eutanazji. W 2000 roku w 25% przypadkach, gdy pacjent doznawał przemożnego bólu podawano środki przeciwbólowe wraz z intencją zakończenia życia pacjenta (jest to tzw. eutanazja pośrednia). To oznacza, że w co najmniej 14 000 pacjentów zostało zabitych w ten sposóJochemsen H. “Updated: The Legalization of Euthanasia in The Netherlands” Ethics &Medicine 17 (2001): 7-12

3 Jochemsen H. “Update: The Legalization of Euthanasia in The Netherlands” Ethics & Medicine 17(2001): 7-12

__________________________________________________________________

Przywrócić życiu sens. Aborcja. Nancy Michels

Życie. Gdzie jesteś? Red. Bogdan Chazan

Aborcja. Perspektywa psychologiczna Joanna Dzierżanowska-Peszko

Aborcja. Przyczyny, następstwa, terapia Bogdan Chazan, Witold Simon

Po aborcji. Uzdrowienie psychiczne i duchowe według metody AFTER Douglas Crawford

Aborcja. Pytania i odpowiedzi John Wilke

Kreeft PeterAborcja. Trzy punkty widzenia, Autor: Kreeft Peter, Wydawnictwo: Fronda ISBN: 978-83-60335-27-7

Aborcja? Argumenty za i przeciwAutor:Kis Janos

Nie zabijaj! ks. Winfried Wermter

Eutanazja. Śmierć z wyboru?, R. Feningsen, Wydawnictwo “W drodze”,Poznań 1994.


Życie czy śmierć. Stare i Nowe tajemnice eutanazji, Dr. Jack C. Wilke i inni, Gdańsk 2000.

Zamek śmierci Hartheim, Tom Matzek

Spór o eutanazję, T. Pietrzykowski, Warszawa 2007


Eutanazja i wspomagane samobójstwo na świecie, M.Szeroczyńska


Eutanazja- medyczne, filozoficzne, psychologiczne i teologiczne problemy współczesnej neonatologii, Janusz Gadzinowski i Janusz Wiśniewski Wydawnictwo Fundacji Humaniora


Israël Lucien EUTANAZJA czy życie aż do końca
Eutanazja – Nicolas Aumonier, Bernard Beignier, Philippe Letellier


Vladimir Jankelevitch: „To, co nieuchronne. Rozmowy o śmierci„, przekład i przedmowa Mateusz Kwaterko, PIW, Warszawa (strona pro-life używa różnych argumentów, a ta książka zwolennika eutanazji, sama jest argumentem przeciw eutanazji)

„In vitro” (Szymański Łukasz) Wydawnictwo: PETRUS, Rok wydania: 2009

Refleksje wokół prawnych uwarunkowań prokreacji Leszek Bosek : http://www.ptb.org.pl/pdf/bosek_in_vitro_1.pdf

ABC Bioetyki ks. Artur Katolo

The Risk of Major Birth after Intracytoplasmic Sperm Injection and In Vitro Fertilization, New England Jounal of Medicine, Kurinczuk et. Al. http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/346/10/725

„Prawa narodzin, życia i śmierci”. Prof. Roman Tokarczyk (znajdziesz tam in vitro, eksperymenty, aborcję i eutanazję)

Małgorzata  Gąłazkia „Prawo prokreacyjne …”  (wydawnictwo KUL)

Embrion  stworzony w wyniku in vitro nie ma podmiotowości prawnej, ale podlega tzw. zasadzie poszanowania godności ludzkiej wraz z momentem połączenia jąder komórkowych (w prawie niemieckim ten moment nazywa się die Kernverschelzung). Embriony tworzone w wyniku in vitro nie mogą być niszczone i wykorzystywane do produkcji komórek macierzystych (Embryoschutzgesetz z 12 grudnia 1990 BGBI.  I, s. 2746). Zabroniony jest handel i import gamet na mocy paragrafu 4 (1) StZG  (Stemmellgesetz z 28 czerwca 2002). Lekarz jest zobowiązany do informowania dawcy nasienia o możliwości ujawnienia jego tożsamości na żadanie dziecka (Federalny Trybunał Konstytucyjny z 1989, – BVerfGE 79,256)

Według prawa niemieckiego embrion podlega ochronie jako isttota ludzka od momentu zagnieżdzeniA (Die Nidation). Od tego momentu zaczyna się ludzkie życie i prawo do życia (Schwangerschaftsabruch I i II, rozporządzenia Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 25 II 1975 i potwierdzenie tego z 28 maja 1993)

Standardy bioetyczne w prawie europejskim Maja Grzymkowska

Etyka a transplantacje Nowacka Maria (jest tam o kwestii transplantacji od dziecka nienarodzonego)ISBN:8301139803 Producent:PWN

Ręka Boga . Historia aborcjonisty który zmienił zdanie. Bernard Nathanson

Nathanson, MD, Bernard, Aborting America, NY, Doubleday, 1979,

Finnis, J.. „The Rights and Wrongs of Abortion”. Philosophy and Public Affairs 2:2 (Winter 1973): 117-145.

Agata. Anatomia Manipulacji Joanna Najfled, Tomasz Terlikowski

Nowa kultura życia. Apologia bioetyki katolickiej Tomasz Terlikowski

Prawo do życia. Zdradzona nadzieja (Fundacja św. Benedykta, 2007 Tomasz Terlikowski

O’Rahilly, Ronan, and Fabiola Muller, 2001. Human Embryology and Teratology. 2nd edition. Wiley-Liss, New York.

Kischer, C. Ward and Dianne N. Irving. 1997. The Human Development Hoax: Time To Tell The Truth! 2nd edition. [1st edition: Gold Leaf Press, Clinton Township, Michigan. 2nd. edition: self-published, Tucson, Arizona. Distributed by American Life League, Stafford, Virginia.]

Patten, Bradley M. 1968. Human Embryology, 3rd edition. McGraw-Hill, Inc., New York.

Moore, Keith L., and T. V. N. Persaud. 1998. The Developing Human. 6th edition. W. B. Saunders Co., Philadelphia.

__________________________________________________________________

„Embriologia” (Bartel Hieronim):

Autor zwięźle i przestępnie omówił wszystkie etapy rozwoju prenatalnego człowieka. Wiele miejsca poświęcił wadom wrodzonym, które współcześnie stały się ważnym problemem medycznym. społecznym i ekonomicznym. Oddzielne rozdziały poświęcił klonowaniu i komórkom macierzystym.Książka jest bogato ilustrowana kolorowymi schematami, obrazami ultrasnograficznymi płodu prawidłowego i płodu z niektórymi wadami wrodzonymi, a także archiwalnymi preparatami histologicznymi zarodka we wczesnym stadium rozwoju oraz po raz pierwszy publikowanymi rycinami zarodka uzyskanego metodami zapłodnienia in vitro.Wydawnictwo: PZWL
Rok wydania: 2007
Oprawa: Miękka
Format: 16.4×23.3cm
Język: polski
Ilość stron: 564
ISBN: 9788320035933

„How the Pro-Choice Movement Saved America: Freedom, Politics and the War on Sex” Cristina Page

Abortion and Infanticide Michael Tooley

Kazimiera SzczukaMilczenie owieczek. Rzecz o aborcji wydawca: Wydawnictwo W.A.B.miejsce wydania: Warszawa
data wydania: 2004

Champion of Women and the Unborn – A Biography of Horatio Robinson Storer, M.Dby Frederick N. Dyer

Dziecko się rodzi (A child is born) album fotograficzny Lennart Nillson (zdjęcia z albumu są bardzo popularne)

Pro-life answers to pro-choice arguments Randy Alcorn

ProLife Feminism: Yesterday and Today Rachel MacNair, Mary Derr

Why not. Book for every Woman Horatio Storer 1868

http://www.abortionessay.com/files/storer.html

Doktor Storer był amerykańskim lekarzem położnikiem, który przyczynił się Amerykańskie Stowarzyszenie Lekarzy potępiło aborcję. Zdanie stowarzyszeń lekarskich przekonało władze, że aborcję należy karać.

„Stara przysięga Hipokratesa który jest uważany za ojca medycyny, nakładała na lekarza obowiązek nie podawania kobiecie środków aborcyjnych. Zostało to potwierdzone przez konwencję lekarską w Louisville : <<Środowiska lekarskie dotychczas były zjednoczone przeciw przerywaniu ciąży w sposób nieformalny, odrzucając ją na każdym etapie życia płodu, wyłączywszy sytuację zagrożenia życia matki lub dziecka, teraz stało się obowiązkiem Stowarzyszenia, z powodu rosnącego zasięgu tego przestępstwa publicznie i głośno potępić tą niesprawiedliwą formę destrukcji życia ludzkiego<<” z książki

__________________________________________________________________

Proszę zwolenników aborcji o odpowiedź na następujące pytania: Ale Ty mowisz o warunkach, a nie legalnosci zabijania, bo co za roznica czy wystepujesz o zabijanie przed czy po porodzie. Chodzi o warunki. To troszke jakby kobieta, ktora juz urodzi dziecko domagala sie fartucha foliowego do zabicia dziecka po porodzie gdyz moze sobie splamic nowa garsonke albo domagala sie zabicia dziecka przez lekarza gdyz sama moglaby sie skaleczyc przy podcinaniu mu gardla. Coz za roznica przed czy po porodzie, przeciez to zawsze jest czlowiek. Wy domagacie sie legalizacji morderstwa, a nie zabiegu. Zabieg to jest obciecie paznokci albo korekta plastyczna uszu, natomiast usuniecie, zabranie zycia dziecku to morderstwo czy macie tego moralne konsekwencje czy nie. Kogo obchodza Wasze uczucia! To jakby sie zastanawiac czy morderca ciepi po popelnieniu przestepstwa czy tez nie cierpi. Macie prawo tych dzieci nie wychowywac albo inaczej nie macie obowiazku ich wychowywac. Nie macie tez prawa ich zabijac bo one nie sa Wasza wlasnoscia, nie sa Waszym cialem. Decyzdujcie o swoim zyciu ale nie o zyciu innych. Na koniec dodam, ze nie jestem osoba wierzaca czego zapewne spodziewaloby sie cale grono proaborcyjne.

Głos dla Życia 1991-2010

Troska o życie wieczne embrionu

W czasach, gdy embrion ludzki został zredukowany do towaru, warto zadumać się nad Bożym planem i naszą odpowiedzią na jego los.

Mały katechumen
Żyjący w latach 1702-1763, teolog, prawnik i kapłan, ks. Cangiamila z Palermo, napisał w swojej książce „Embriologia sacra”: „Pragnę pomóc biednym dzieciątkom, które jeszcze nie wyszły na świat z łona matczynego. Wiele z nich, albo przez zaniedbanie, albo przez zło swoich rodziców, ginie, nim się narodzi. Dlatego czułem się w obowiązku napisać to dzieło. Będąc przez lat dwanaście proboszczem w Palma, widziałem niejedno”.
Cangiamila swoje rozważania dotyczące miłości Boga do dzieci nienarodzonych rozpoczyna od przywołania nauczania Soboru Trydenckiego: „W Bożym nakazie polecono wszystkim, którym powierzona została troska o dusze, aby znali swe owce, składali za nie ofiary, przepowiadali im Słowo Boże i pasali je przez udzielanie im sakramentów oraz przykładem wszelkich dobrych uczynków, a także troszczyli się ojcowsko o ubogich i o wszystkich nieszczęśliwych ludzi” (Sobór Trydencki, Sesja 23).
Szczególne miejsce wśród ubogich i nieszczęśliwych zajmują dzieci nienarodzone, gdyż pozbawione są możliwości używania własnych zmysłów. Wobec powyższego, nie tylko same nie mogą dostąpić łaski Bożej, ale także nie mogą prosić o pomoc. Dlatego potrzeby duchowe dzieci nienarodzonych są ekstremalne i szczególne. Mówiąc w ten sposób o sytuacji embrionów ludzkich, Cangiamila przyznaje im status człowieka, gdyż tylko człowiek zdolny jest przyjąć łaskę Bożą i odpowiedzieć na nią aktem wiary. Naturalnie, może pojawić się pytanie: Czy należy mówić o zdolności przyjęcia łaski Bożej ze strony zarodka ludzkiego?

__________________________________________________________________

Nieznany świat dziecka poczętego 6/2009

Dylematy współczesnej neonatologii

Z profesorem Januszem Gadzinowskim, kierownikiem Katedry i Kliniki Neonatologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, konsultantem wojewódzkim ds. neonatologii w Wielkopolsce, rozmawia Alicja Babkiewicz.

Panie Profesorze, jest Pan znanym na świecie autorytetem, wybitnym specjalistą w dziedzinie neonatologii. Co wpłynęło na wybór tej specjalizacji?


Może zacznę od tego, że w czasie studiów interesowałem się pediatrią, należałem nawet do koła studenckiego towarzystwa naukowego, działającego w ówczesnej klinice pediatrii im. Marii Magdaleny, które prowadziła pani profesor Urszula Radwańska. Później podjąłem pracę jako ginekolog-położnik. Po kilku latach nie mogłem jednak wytrzymać presji różnych problemów etycznych i religijnych. W czasach komunistycznych się nie dyskutowało, tylko wywierało presję, a lekarz, który miał specjalizację z ginekologii, był po prostu wpisywany do przerwań ciąży i nikt się z jego opinią nie liczył. Dopóki nie miało się specjalizacji, można było tę dziedzinę uprawiać, nie będąc zmuszonym do wykonywania aborcji, natomiast w momencie jej uzyskania, gdy człowiek zostawał członkiem zespołu, rozpisywali go i koniec. W związku z tym, że nie zgadzałem się z przerywaniem ciąży, po prostu uznałem, że najlepiej wrócić do swojego pierwotnego pomysłu, którym było zajęcie się pediatrią. Neonatologia jest tą częścią pediatrii, która jest najbliższa położnictwu. Moje specjalizacje z ginekologii, położnictwa i pediatrii pozwalałyby mi na taki „pomost” między położnictwem i pediatrią, dlatego żeby wykorzystać wiedzę oraz swoją pierwszą specjalizację, skupiłem się na chorobach noworodków.

Connector 1996-2010

(gazeta i newsletter Life Issues Institue – naukowego instytutu zajmującego kwestiami obrony życia)

Autorzy: John Wilke M.D. (lekarz medycyny), Bradley Mattes (dziennikarz),

1996, January- Post abortion syndrom

Musimy wskazać, że Amerykańskie Stowarzyszenie Psychologiczne i Psychiatryczne nie wypowiada się na ten temat z powodu politycznej poprawności. Niestety także większość innych lekarskich i psychologicznych towarzystw naśladuje tą politykę. Wyjątkiem jest Amerykańska Akademia Medycyny Rodzinnej, w którego to organie niedawno był artykuł o PAS.”

„Kiedy zachodzi PAS, może on przejawiać się bardzo różnymi objawami. Należą do nich: poczucie winy, sny i koszmary o dziecku, reakcje rocznicowe, flashbacki, bóle głowy, utrata życzliwości i unikanie innych ludzi szczególnie małych dzieci i ich matek, oziębłość seksualna, szczególnie w małżeństwach, uzależnienia, ryzykowne zachowania seksualne, myśli i próby samobójcze”

1996 Impact on men (B. Mattes)

Co z mężczyzną uwikłanym w decyzję o aborcji? Czy on również cierpi psychicznie? Jeśli tak gdzie może zwrócić się o pomoc?”

Wrzesień 1996

J.Wilke „Smashing a pro-life victory in UN”

„Tu o wiadomości, o której mało kto słyszał i czytał. Powód jest oczywisty zwolennicy obrony życia wygrali batalię. (…) Było około 60 aktywistów ruchu pro-life z ze wszystkich kontynentów w Istanbule. Stworzono małe biuro, którym zarządzał John Smeaton z Society for Protection of Unborn Children z Anglii. (…) Zwycięstwo w głosowaniu oddaliło proponowaną przez Kanadę szeroką i kontrowersyjną definicję rodziny (która obejmowała „rodziny” homoseksualne). Głosowanie podkreśliło wagę rodziny i opieki rodzicielskiej. Członkom ONZ zapewniono wolność etyczną”

„Międzynarodowa konferencja na temat eutanazji”. Niedawno działacze pro-life w Holandii zorganizowali konferencję na temat eutanazji. Uczestniczyli z niej psycholodzy, pracownicy socjalni, wolontariusze z hospicjów z wielu krajów. Gościł ich zarząd holenderskiej organizacji pro-life Schreuw vom Leven z jego przewodniczącym Bartem Dorenbosem.”

Jerome Lejeune, Wiliam Liley Tiniest humans książka wywiad z dwoma profesorami – genetyki i położnictwa.

„Profesor Liley był głęboko wstrząśnięty liberalnymi ustawami na rzecz aborcji. << Dlatego, że istnieją fakty odsłonięte przez moje badania, jako lekarz muszę traktować płód jak pacjenta, któremu należy się szacunek jak każdemu innemu pacjentowi. Z mojej praktyki klinicznej wynika, że ludzki płód to ludzka jednostka zasługująca a ochronę prawną i opiekę medyczną<< Jak dobry i potrzebny jest światu mądry lekarz. Dzięki niemu dzisiaj nie tylko dzieci są leczone kardiologicznie ale operowane po częściowo wyjęciu z macicy .”

„Z wielkim humorem profesor Liley opisywał zachowanie płodu obserwowanego na USG. <<Dla niektórych płód zmysłowo jest niezapisaną kartą, taką tabula rasa jak dla Rousseau, dla innych „freudystów” płód może podglądać swoich rodziców w czasie ich … stosunku płciowego. No wiecie tak jak kamerdyner podgląda państwo przez dziurkę od klucza”

„W swoim kraju rodzinnym był też znanym z tego że założył i był pierwszym przewodniczącym Społeczności na Rzecz Ochrony Dzieci Nienarodzonych. (…) Był jednak strasznie zestresowanym tym, że pomysł amniocentezy, był jego pomysłem (pierwotnie miał służyć dobru dzieci). Jego koledzy lekarze uzywali tej metody by wykrywać choroby genetyczne a dzieci z nimi usuwane z powodu „niskiej jakośći życia”. (co było zupełnie wypaczeniem jego idei)

Jerome Lejeune

„Ruch prawa do życia stracił wielkiego wojownika, którego bronią była intelektualna wielkość. (…) Gdy amerykanścy proliferzy potrzebowali świadectwa w Kongresie, był tam. Gdy trzeba było zaopiniować sprawę zamrożonych zarodków w Teneesee stanął do „walki” (jego sławna książka „Concetracion Can”- słoikowy obóz koncentracyjny). Gdy trzeba było świadectwa naukowego w sprawie Loce przeciw New Jersey i bronić dostępu do klinik aborcyjnych w Kansas, znów odpowiedział na wezwanie”

„Był członkiem Królewskiego Stowarzyszenia Medycznego (Londyn), Amerykańskiej Akademii Nauk i Sztuk, Papieskiej Akademii Życia oraz doktorem na uniwersytecie Dusseldorfie i Pampelunie. Był laureatem nagrody Kennedego za pomoc osobom niepełnosprawnym umysłowo.”

__________________________________________________________________

Kontakt do nas

Obserwuj

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

%d bloggers like this: